در این مقاله دلیل های شب ادراری کودکان در سنین مختلف (کودکان ۳، ۸ و ۱۰ ساله) را بررسی می کنیم و به مادران روش های متفاوت درمان و برخورد با مسئله شب ادراری را آموزش خواهیم داد و سوالات بسیاری نیز توضیح داده شده اند، سوالاتی درباره قرص شب ادراری کودکان، شب ادراری کودکان در طب سنتی، شب ادراری دکتر روازاده، شب ادراری در کودکان ۳ و ۸ ساله و اسپری شب ادراری کودکان که به مرور به تمامی آن ها پاسخ داده خواهد شد.
اگر حوصله مطالعه تمام این محتویات را ندارید می توانید با کلیک روی هرگزینه از جدول پائین به قسمتی که علاقمند به مطالعه آن هستید مراجعه کنید.
شب ادراری در کودکان امری ناخودآگاه بوده، در اختیار کودک نیست و یک مرحله از رشد برخی کودکان به حساب می آید اما در بزرگسالان می تواند نشانه بیماری خاصی باشد. حدود ۲ درصد از بزرگسالان ، شب ادراری را تجربه می کنند که می تواند به دلایل مختلفی نسبت داده شود و ممکن است نیاز به درمان داشته باشد.
در واقع این مشکل زمانی بروز میکند که مثانه کودک در طول خواب آن قدر پر می شود که ظرفیت آن تکمیل شده و ادرار اضافی را به شکلی غیرارادی خارج می کند.
درعین حال حس پر بودن مثانه آن قدر قوی نیست که فرد را از خواب بیدار کند تا ادرار را دفع کند. از دلایل شب ادراری می توان به وجود اختلال در هورمون های بدن، مشکل مثانه، ناآرامی هنگام خواب، مصرف دارویی خاص، مشکلات روانی و یا ژنتیک اشاره کرد، اما یکی از عوامل تأثیرگذار دیگر نیز تغذیه است.
برخی مواد غذایی هستند که بهتر است آن ها را در طول شب و چند ساعت پیش از خواب مصرف نکرد. این مواد غذایی حساسیت و تولید ادرار را افزایش می دهد که همین امر می تواند منجر به عدم کنترل کودک بر ادرار و شب ادراری شود.
در ابتدا ما تعریف خلاصه و جامعی از شب ادراری می گوئیم که چراغ راهی باشد تا بفهمیم که آیا واقعا کودک شما دچار شب ادراری هست یا خیر.
در صورتی که کودک ۵ یا ۶ ساله به طور مکرر، حداقل دو بار در هفته و همینطور به مدت حداقل سه ماه پی در پی، بدون اینکه از داروهای ادرارآور استفاده کند و بدون اینکه زمینه بیماری های خاصی مثل دیابت یا صرع داشته باشد، در صورتی که شب ها بستر خودش را خیس کند، می توانیم به علائم شب ادراری کودک مشکوک شویم.
توجه داشته باشید: سن کودک حداقل باید بالای ۵ یا ۶ سال باشد. بنابراین واژه شب ادراری به کودکان ۳، ۴ و حتی ۵ ساله هم اطلاق نمی شود.
بهتر است این را بدانید که خیس کردن رختخواب کودک، زمانی که در خواب است کاملاً غیرارادی صورت می گیرد و کودک شما هیچ گونه دخالتی در آن ندارد. بنابراین آنچه که اهمیت دارد این است که از تنبیه کردن یا تحقیر کردن طفل یا مسخره کردن او جلوی دیگران باید اجتناب کنیم.
همانطوری که در درمان بیش فعالی هم صحبت کردیم، در هر نوع درمانی برای هر نوع اختلالی در کودک، شرط لازم همراهی خانواده ها است.
پرهیز از سرزنش، عدم توجه، توهین، توبیخ های بی دلیل می تواند کودک را درون یک سراشیبی شخصیتی قرار دهد و فرصت درمان را از او بگیرد.
پس شب ادراری در صورت وجود چند نکته زیر به کودک اطلاق می شود:
سن حداقل ۶ ساله کودک
شب ادراری حداقل ۲ بار در هفته
شب ادراری برای حداقل ۳ ماه
عدم مصرف داروهای ادرار زا یا درمان شب ادراری
عدم وجود بیماری خاصی در کودک
علت شب ادراری
شرایط جسمی و روانی می تواند باعث شود که برخی از افراد شب ادراری را تجربه کنند. شب ادراری دارای دلایل مختلفی است، اما یکی از عمده ترین دلیل های آن در کودکان ۷ و ۸ ساله با ورود به دبستان و استرس های زیاد ناشی از جو تحصیلی مدرسه ایجاد می شود. در قسمت زیر برخی علل شب ادراری را بررسی می کنیم:
ناپایداری یا کوچک بودن مثانه
تأخیر در تکامل مغزی
خواب سنگین
اختلالات روانی
اختلالات سیستم اعصاب
مثانه نوروژنیک
بیماری‌های وراثتی
عفونت
استرس
بیماری‌های عضوی ناحیه مثانه یا آلت تناسلی
شلی یا کاهش ظرفیت مثانه
کمبود هورمون ضد ادرا
اگر بخواهیم دلایل عادی تری را بررسی کنیم که با درمان های خیلی سریع هم جواب بدهد و مشکل شب ادراری کودک برطرف شود، به چند مورد می‌توانیم اشاره کنیم.
گاهی وقت ها خوردن مایعات بیش از اندازه قبل از خواب باعث بروز این عارضه میشود یا اینکه ممکن است به بچه قبل از خواب شیشه شیر، چای و نبات یا مایعات دیگر بدهیم.
بهتر است این را بدانیم که با یک حرکت خیلی ساده می‌توانیم قسمت عمده ای از مشکلات شب ادراری در کودکان را درمان کنیم.
ساعت خواب کودک:معمولاً خانواده ساعت خواب کودک را می‌دانند، مثلاً اگر بچه ما ساعت ۱۱ شب می‌خوابد ما تقریباً از ساعت ۹ شب به بعد مایعات را فقط در حد رفع عطش کودک، به او مایعات بدهیم،
اجتناب از خوردن آب:مثلاً در حد یک استکان کوچک آب و از دادن مایعات دیگر مثل آبمیوه یا حتی میوه‌های پرآب مثل پرتقال، نارنگی، خیار، کاهو یا میوه‌های خیلی سرد به کودک خودداری کنیم و زمانش را به عقب تر موکول کنیم، یعنی چند ساعت قبل از خواب، مایعات مربوطه را به کودک بدهیم.
حتی بچه هایی که عادت به شیر خوردن در شب دارند، خانواده ها می توانند این عادت را آرام‌آرام از کودک بگیرند و خوردن شیر را به ساعات روز موکول کنند.
عفونت بدن:گاهی وقت‌ها در اثر عفونت ادراری یا عفونت مجاری ادرار کودک دچار این مشکل میشود، گاهی وقت‌ها مثانه کودک به اندازه کافی رشد نکرده و حجم مثانه هنوز کوچک است، به خاطر همین خیلی سریع ادرارش می‌گیرد و خودش را خیس میکند. اینها عوامل و علائمی هستند که با مراجعه به پزشک خیلی سریع می‌توانیم اینها را برطرف کنیم.
مشکلات وراثتی:یکی دیگر از دلایلی که ممکن است باعث بروز شب ادراری در کودک شود مشکلات وراثتی است. این را باید بررسی کنیم که آیا در خانواده مادری یا پدری مشکل شب ادراری وجود داشته یا نه؟ بنابراین بررسی مسائل وراثتی در کودک هم جزو نقطه نظراتی هست که میتواند به ما کمک کند از جهت اینکه درمان را به چه شکلی جلو ببریم.
شب ادراری دارای انواع مختلفی است
علت شب ادراری ناگهانی در کودکان
برای این مورد دلایل متعددی وجود دارد که باید حتما پیگیری و درمان شود.
دلیل اول:یکی از آن دلایل، ممکن است تولد نوزاد جدید در خانواده باشد. فرزند بزرگتر می‌بیند نوزادی به دنیا آمده که احیاناً شب جایش را خیس میکند، شیر می‌خورد قبل از خواب، حرکات کودکانه از خودش نشان میدهد و همینطور بازگشت به کودکی دارد، یعنی شب موقع خواب جایش را خیس میکند. ممکن است عمدی باشد و ممکن هم هست که کاملاً ناآگاهانه این اتفاق بیفتد.
دلیل دوم:دومین دلیل ممکن است جدایی و طلاق گرفتن پدر و مادر باشد. یعنی وارد شدن یک شوک میتواند این قضیه را در کودک تشدید کند.
دلیل سوم:همینطور اختلافات و کشمکش‌های درون خانواده. ممکن است وقتی که پدر و مادر جلوی کودک با هم دعوا و کشمکش می کنند، کودک به مدت یک هفته، ده روز، یک ماه دچار شب‌ادراری شود.
دلیل چهارم:از دیگر موارد، ممکن است مسافرت رفتن باشد. در طول سفر ممکن است دچار این مشکل شود و وقتی برگردید به حالت اولیه برگردد.
دلیل پنجم:فوت یکی از عزیزان و اطرافیان می تواند کودک را دچار این مشکل بکند.
دلیل ششم:تحقیر کردن و تنبیه کردن بیش از حد کودک، درباره هر چیزی، چه درباره درس، چه درباره دوستش یا خواهر و برادرش ممکن است که کودک را به این عارضه نزدیک کند.
دلیل هفتم:همینطور یکی از مهم‌ترین دلایلش، ترس و اضطراب شدید است که ممکن است در اثر هر چیزی باشد، حتی مثلاً شنیدن صدای سگ یا تاریک شدن ناگهانی ساختمان یا اتاق یا ماندن در آسانسور یا هر دلیل دیگری که ترس و اضطراب را در کودک بالا ببرد هم ممکن است یکی از دلایلی باشد که به شکل ناگهانی کودک دچار شب‌ادراری شود.
دلیل هشتم:دیدن مناظر وحشتناک، فیلم‌های ترسناک یا حتی دیدن کارتون‌هایی که در آنها هیروها و قهرمان‌هایی به شکل ترسناک طراحی شده‌اند و همینطور بازی‌های کامپیوتری که شکل و شمایل ترسناکی دارند که ممکن است باعث به‌وجود آمدن خواب بد و شب‌ادراری در کودک شوند.
مدرسه:دلیل هفتم از ترس و اضطراب صحبت شد، دلیل ششم از تحقیر و تنبیه صحبت شد که جمع بندی این دو دلیل می تواند در مدرسه هنگام ارائه درس، پرسش و پاسخ، ارتباط با یک فرد خاص در مدرسه و ... رخ دهد.
اگر از این قسمت سریع رد شدیم بدانید که در قسمت شب ادراری در کودکان هشت ساله به تفصیل به این موضوع خواهیم پرداخت.
لازم به ذکر است که اگر کودک به شکل ناگهانی دچار این عارضه بشود معمولاً درمان راحت‌تر صورت می‌گیرد. یعنی با برداشتن آن عامل استرس‌زا یا هیجان‌آور، به مرور این قضیه حتی بدون استفاده از دارو یا درمان‌های خاص ممکن است برطرف شود.
اگر احیاناً این قضیه حل نشود شاید با بردن کودک نزد یک روانشناس و تعریف کردن قضیه و استفاده از چند دوره کوتاه بازی درمانی و رفتار درمانی بتوانیم این مشکل کودک را بدون استفاده از دارو برطرف کنیم.
شب ادراری بیماری است یا نشانه؟
شب ادراری در کودکان یک نشانه است و لزوما یک بیماری محسوب نمی شود. شب ادراری ممکن است جزئی از روند تکامل مثانه باشد که در سه تا پنج سالگی اتفاق می افتد و یا ممکن است نشان دهنده بیماری های خطرناک دستگاه ادراری یا مغزی ـ نخاعی باشد.
اما در قسمت قبل تعریف شب ادراری چیست؟ بیان شد که شب ادراری برای کودکان زیر ۶ سال معنای بیماری ندارد و در قسمت قبل شب ادراری ناگهانی در کودکان دلیل هایی برای شب ادراری ناگهانی در کودکان توضیح داده شدند که روش های حل آن ها نیز بیان شد.
اما کودکانی که به شکل ناگهانی دچار این قضیه نشده‌اند و مسئلۀ شب‌ادراری‌شان طولانی شده و نیاز به درمان‌های متعددی دارد، معمولاً کودکانی که زمینه‌های وراثتی دارند در آنها درمان شب‌ادراری طولانی تر خواهد بود.
مسئله بدی خواب عمیق در کودک است که مانع از این میشود که هشدارهای مثانه را در هنگام پر شدن دریافت کند، بنابراین آنقدر مثانه کودک پر میشود که ناخودآگاه کودک ادرارش را در تختش تخلیه میکند که کاملاً ناآگاهانه و غیرعمدی این اتفاق رخ می دهد. بنابراین خواب عمیق هم میتواند در شب ادراری کودکان تأثیرگذار باشد.
عدم تعادل هورمونی یا شب‌ادراری هایی که ریشه در عفونت ادراری یا عفونت مجاری ادرار در کودک دارند. حتماً باید با مراجعه به پزشک، داروی خاصی تجویز شود و درمان سریعا صورت بگیرد.
انواع شب ادراری
شب ادراری اولیه بیشتر جنبه ارثی دارد و از ابتدا بوده و قطع نشده است.
شب ادراری ثانویه بعدها در اثر یک عامل به وجود می آید. درباره شب ادراری ثانویه حتما باید علت اصلی درمان شود، مانند درمان عفونت ادراری، رفع سندرم‌های خودایمنی و بیماری‌های آلرژیک، درمان بیماری‌های متابولیک مثل دیابت و... .
والدین کودکان چگونه تشخیص می دهند که شب ادراری کودکان، بیماری جنبه بیولوژیکی و یا روانشناسی دارد؟ آیا علائم بالینی خاصی وجود دارد که والدین متوجه این مسئله بشوند؟
معمولا افرادی که زمینه های ژنتیکی در آنها وجود دارد، وقفه ای در نحوه مشکل شب ادراری در آنها دیده نمی شود. اما چنانچه به طور مثال برای ۶ ماه کودک دچار شب ادراری نشده و پس از این مدت آن را تجربه می کنند، باید موارد ثانویه و عوامل روانی عامل بیماری مورد بررسی قرار گیرد. زیرا ممکن است استرس های محیط، تولد کودک جدید در خانواده، تغییر محل مدرسه، جدایی پدر و مادر از یکدیگر و …در روند بیماری تاثیر گذار باشد. این در حالی است که حتی برای کودکانی که از ابتدا تا به حال تجربه شب ادراری داشته اند نیز فشارهای محیط می تواند اوضاع را وخیم تر کند. بنابراین توصیه می شود این کودکان از موارد استرس زا و حتی تماشای فیلم های مهیج و انجام بازی های کامپیوتری تا حدودی دور نگه داشته شوند.
برای اصلاح مشکل شب ادراری در کودکان، قبل از مصرف هرگونه دارو، باید اقدام به رفتاردرمانی کرد و این امر مستلزم همکاری والدین و کودک، هر دو است.
بی اختیاری ادرار شبانه، اصطلاح پزشکی برای شب ادراری است، در حالی که اکثر کودکان در سن ۵ سالگی قادر به کنترل ادرار خود در طول ساعات شبانه هستند اما شب اداری در میان کودکان مدرسه ای رایج تر از آنچه که فکر می‌کنید است.
بیش از یک نفر از ۸ کودک کلاس اول و دومی، هنوز در معرض شب ادراری هستند، این درصد به طور پیوسته به همان اندازه که بچه ها بزرگتر می‌شوند، کاهش می‌یابد.
اما در کودکان ده ساله این عدد به ۵ درصد کاهش پیدا می کند یعنی از هر ۲۰ کودک ده ساله، یکی به شب ادراری مبتلا می شود. ۱ تا ۲ درصد با این مشکل ترسناک تا ۱۵ سالگی مبارزه می‌کنند.
برای اکثر بچه ها، این مشکل ریشه ی عصبی دارد. مغز کودک سیگنال های خود را به مثانه، برای نگه داشتن ادرار در خواب، ارسال نمی کند. عکس العمل های واکنشی در حالیکه به خواب رفته است، متوقف میشود.
مثل زمان کودکی. حدود سه نفر از چهار کودک که از این مشکل رنج می‌برند، یک خواهر و برادر، والدین، عمه، عمو یا پسر عمو دارند که در دوران کودکی شب ادراری داشته است. گاهی اوقات شب ادراری های ناگهانی ممکن است روانشناختی باشد، که ناشی از وقوع زلزله، تولد نوزاد جدید یا طلاق است.
شب ادراری در کودکان هشت ساله
تا بدین جا کامل در ارتباط با شب ادراری صحبت شد، انواع شب ادراری بیان شدند، روش های درمان هرکدام نیز با توضیح مختصری نشانه گذاری شدند.
نکته مهمی که تا بدین جا درباره آن ها صحبت کردیم این است که شب ادراری برای کودکان زیر ۶ سال معنا و مفهومی ندارد و در ارتباط با کودکان بالای این سن جدی تر می شود.
کودکانی که وارد فضای جدید می شوند مانند مدرسه به دلایل خاصی دچار شب ادراری می شوند چون فضای کم چالش خانه به فضای پر چالش مدرسه تبدیل می شود.
هم مدرسه ای های سن بالا، قوانین و مقررات سخت گیرانه و جدی کلاس و مدرسه، معلم هایی که به دلیل شلوغی کلاس نمی توانند زمان مورد نیاز کودک را به او اختصاص دهند، مشاهده برخوردها و دعواهای داخل مدرسه چه بین دانش آموزان چه بین مسئولین مدرسه با دانش آموزان و صد ها علت دیگر که می تواند تشدید کننده شب ادراری در کودکان هشت ساله باشد که در قسمت شب ادراری ناگهانی در کودکان توضیح داده شدند و روش های درمان آن ها نیز بیان شد.
روش اول درمان، تهیه جدول:یک جدول تهیه کرده، زمان ها و دلایل شب ادراری کودکتان را در آن ها یادداشت کنید. با رفع هر مشکل در جدول تیک زده و روند بهبود فرزندتان را مستند کنید، با این جدول مراجعه به مشاور و درمان گر و حتی پزشک متخصص راحت تر خواهد شد.
روش دوم درمان، درمان غیر دارویی: مطمئناً بچه هشت ساله ای که دچار شب ادراری هستند باید پیگیری شود، علتش مشخص شود، درمان چه بهتر که از طریق درمان‌های غیردارویی صورت گیرد از طریق (بازی درمانی و رفتار درمانی).
روش سوم درمان، دارو درمانی در کنار مکمل ها: اگر از روش دوم نتیجه نگرفتیم، حتماً با مراجعه به روان پزشک کودک یا متخصص اطفال رجوع کرده و از داروهای خاصی استفاده کنیم، باز هم عرض می‌کنم حتماً باید با مراجعه به پزشک و تشخیص متخصص براساس سن، وزن و بحرانی بودن مسئله شب ادراری در کودک باید دوز این داروها مشخص شود، به‌هیچ عنوان سرخود و بدون اجازه نمی‌توانیم این داروها را استفاده کنیم.
برای بچه هشت ساله قطعاً باید درمان صورت بگیرد، اگر این اتفاق نیفتد ممکن است روز به روز وضعیت روحی کودک بدتر شود و ممکن است مورد تحقیر و تمسخر قرار بگیرد. بنابراین این قضیه باید خیلی سریع پیگیری و درمان شود.
علاوه بر اینها، تمام مواردی که در بخش‌های قبلی خدمتتان ارائه دادم میتواند درباره کودک بررسی شود، تک تک علت‌ها مشخص شود، تیک بخورد و کنار گذاشته شود تا دلیل اصلی شب ادراری را در او پیدا کنیم و به درمانش بپردازیم.
مطمئناً درمان‌های دارویی در کنار مکمل ها که همان درمان‌های رفتاری و روانشناختی هستند میتواند تأثیر خیلی خیلی بیشتری داشته باشد و شب ادراری در کودک شما را سریع تر حل بکند.
رفع شب ادراری در نوجوان ها
از آنجایی که شب ادراری در درجه اول یا ژنتیکی یک مشکل عصبی محسوب میشود، مجازات یا تنبیه کودک کمکی نمی‌کند و در واقع میتواند روند درمان را طولانی تر کند. روانشناسان معتقد هستند که، در عوض، یک شروع خوب برای مقابله با این مشکل، این است که به سادگی برای کودک، آنچه که در بدن او اتفاق می‌افتد را توضیح دهید.
می توانید چیزی شبیه به این بگویید: “وقتی خوابید، مغز نمی تواند مثانه را کنترل کند. این کاری نیست که بتوانید آن را کنترل کنید یا به این دلیل که کودک هستید، انجام می‌دهید. در نهایت، هنگامی که کمی بزرگتر می‌شوید، رختخواب را خیس نخواهید کرد.“
البته، دانستن اینکه شب ادراری به طور گسترده ای شایع شده است یا به یک اتفاق استرس زا وابسته است، این واقعیت روزمره را آسان تر نمی کند. زیرا به عنوان مثال، “مشکل”، بتنی در خصوص سلامت او است. هنگامی که او در اتاق خود به خواب می‌رود، به طور مخفیانه در شلوارش خود شب ادراری دارد. صبح، اغلب برای مخفی کردن شلوار و شستشو، قبل از اینکه کسی متوجه شود، از خواب بیدار میشود. مادرش می‌گوید: “من احساس می‌کنم که عزت نفس او از اینکه می‌داند بدنش را نمی تواند کنترل کند ضعیف شده است.”
رفع شب ادراری کودکان
اولین گام بسیار ساده است: پزشکان برای بیماران از تکنیک های اولیه مانند حذف کافئین از رژیم غذایی و محدود کردن مایعات در شب استفاده می‌کنند. این چیزها برای کمک به اطمینان است، اما توافق عمومی این است که یک زنگ خطر تختخواب درجه یک، راه مناسبی برای رفع شب ادراری بچه ها است. زنگ خطر تختخواب به راحتی در اینترنت و در برخی فروشگاه های پزشکی عرضه میشود. بهترین آنها عبارتند از: صدای بلند و سنسور ارتعاشی.
آنها چطور کار می‌کنند: کودک یک پوشک خیلی حساس به رطوبت همراه لباس زیر خود می‌پوشد. سنسور به زنگ خطر متصل است. در صورت شروع ادرار، او را بیدار میکند. اگر چه کودک قبلا نم زده است، در طول زمان آلارم، مغز خود را زودتر و زودتر بیدار میکند. در نهایت، مغز او با اولین قطره بیدار میشود تا بتواند جریان را متوقف کند؛ و سپس، قبل از هر مشکلی به سرویس مراجعه میکند. با این حال، این روند میتواند تا دو ماه طول بکشد، بنابراین چیزی نیست که در طول چند شب بتوانید آن را برطرف کنید. اگر هشدار را امتحان می‌کنید، در این فرآیند باید در اتاق کودک خود بخوابید یا زنگ هشدار را طوری تنظیم کنید که شما هم به خوبی بشنوید.
رفع مشکلات سلامت به منظور درمان شب ادراری
یک مشاور مرتبط با مراقبت های بهداشتی داشته باشید و شرایط کودک خود را نیز برای او بازگو کنید، گرچه بسیار نادر است، اما میتواند باعث تسکین روح شود، که همین میتواند به رفع شب ادراری کودک کمک کند. بعضی افراد کودک خود را با مشکل شب ادراری به مراقبت های بهداشتی می‌برند، اما به طور ناگهانی شب ادراری متوقف میشود؛ ممکن است عفونت مثانه داشته باشد.
بعضی از بچه ها شب ها ادرار می‌کنند زیرا همیشه در معرض یبوست هستند. وقتی روده بزرگ پر است، میتواند بر عملکرد مثانه تاثیر داشته باشد. در این مورد، به کودک خود مقدار زیادی غذاهای غنی از آب و فیبر بخورانید و با دکتر خود در مورد یک ملین بدون نسخه صحبت کنید. همچنین، کودک خود را تشویق کنید تا هر دو تا سه ساعت در روز از سرویس استفاده کند (حتی اگر تمایل نداشته باشد). مثانه که به طور کامل یا اغلب به اندازه کافی در روز تخلیه نمی شود، میتواند در شب به طور کامل تخلیه شود.
از داروهای گیاهی استفاده کنید. در موارد بسیار شدید، پزشکان ممکن است ضد دیورتیک تجویز کنند، اما این یک راه حل بسیار کوتاه مدت است. این داروها موقتا توانایی بدن برای ایجاد ادرار را متوقف می‌کنند، به طوری که ممکن است شب ادراری به طور موقت متوقف کنند. با این حال، به محض این که کودک دارو را متوقف کند، دوباره شب ادراری خواهد داشت.
اطمینان حاصل کنید که فرزند آماده است. ناامیدی شما در اینجا کلید نیست. فرزند باید انگیزه ای برای جلوگیری از خیس کردن رختخواب داشته باشد. اگر او را از اینکه به مدت طولانی از لباس های زیر یکبار مصرف شبانه استفاده میکند، عذاب ندهید. او به شما اجازه خواهد داد که به او کمک کنید تا شب ادراری متوقف شود.
برای درمان شب ادراری در کودکان به توصیه های زیر عمل کنید:
۱-مراجعه به پزشک متخصص ارولوژی برای انجام معاینات جسمی و انجام آزمایش های پزشکی (انگل، کلیه، اسفنکترها، مثانه، اوره و...).
۲- مراجعه به روان پزشک کودک: والدین اغلب در دفتر متخصص اطفال اطلاعاتی در مورد شب ادراری نمی‌بینند. آنها نمی خواهند فرزند خود را خجالت زده کنند یا آن را یک “مشکل” فرض کنند. متاسفانه پزشکان به ندرت از شب ادراری سوال می‌کنند. اکثر پزشکان فقط مشکلاتی که به آنها می‌گویید را می‌شنوند. که واقعا هیچکدام آنها شگفت آور نیست. پس حتما این مسئله را با مشاور خود در میان بگذارید، چون شاید مسئله مهم نباشد اما ریشه آن بسیار مهم است.
۳- استفاده از تشک هشداردهنده (زنگ دار) برای بیدار شدن کودک هنگام تخلیه ادرار (این تشک ها را می توانید از داروخانه تهیه کنید). این زنگ های مخصوص می توانند کوچکترین مقدار رطوبت را در رختخواب یا لباس زیر کودکتان تشخیص داده و قبل از اینکه خیلی دیر شود با صدای زنگ بلندی کودک را از خواب بیدار کنند تا به دستشویی برود. این زنگها به تدریج به کودک آموزش می دهند که با احساس پری در مثانه از خواب بیدار شده و به دستشویی بروند. البته دست کم ۲ هفته تا ۱۲ هفته طول می کشد تا این زنگ بتواند یک شب خشک را برای کودک به ارمغان بیاورد. یادتان باشد اگر کودک با صدای زنگ بیدار نمی شود لازم است شما با شنیدن زنگ او را بیدار کنید.
۴- خوراندن مایعات زیاد مثل آب، چای، آب میوه، دوغ و... به کودک طی روز برای افزایش حجم مثانه. باید به کودک آموزش داد تا به میزان دریافت مایعاتش در شب توجه کند و به هنگام تخلیه ادرار، مثانه را کاملا خالی کند. باید به کودک آموزش داد تا به هنگام تخلیه ادرار، مثانه را کاملا خالی کند. کودک باید در طول روز مثانه را منقبض کند تا بتواند زمان بیشتری ادرار خود را نگه دارد. کودک را متوجه کنید که پس از شام مصرف مایعات را به حداقل برساند تا ادرار کمتری تولید شود. برای این منظور بهتر است که شام کودک بدون نمک باشد.
۵- فاصله بین مراحل ادرار کردن: کودک نباید با فاصله کوتاهی پس از مصرف مایعات ادرار کند و این زمان باید به مرور افزایش یابد.
۶- رعایت رژیم غذایی خاص: کودک نباید از مواد تحریک کننده مثل ادویه جات، فلفل، سرکه، نوشیدنی های گازدار و افزودنی های خوراکی به مقدار زیاد استفاده کند. از خوردن نوشابه‌های دارای کافئین هم جدا خودداری شود.
۷- آموزش آداب توالت: در این زمینه پشتکار و حوصله والدین شرط اول است و باید با روش های شکل دهی رفتار همراه با تشویق و تقویت، این آموزش ها داده شود. تغییر محیط و فضای توالت برای کاهش استرس کودکانی که از رفتن به دستشویی امتناع می کند توصیه می شود. در این ارتباط استفاده از تکنیک های تشویقی ضروری است.
۸- ورزش: در ورزش، بیشتر تحریک و تقویت عضلات مثانه مد نظر است. چند نوع ورزش پیشنهاد می شود:
ورزش دراز و نشست
کودک می ایستد دست هایش را جلو می برد و ده بار می نشیند و بلند می شود (تکرار ۴ بار در روز).
کودک ورزش شنا را ده بار انجام می دهد (حداقل ۴ بار در روز تکرار شود)
۹- بیدارکردن کودک:چند ساعت پس از آن که کودک خوابید، حتما او را بیدار کنید تا به دستشویی برود. این کار بهتر است ۳ ساعت پس از خواب انجام شود. مراجعه به مشاور روان درمان برای استفاده از تکنیک های تغییر رفتار و شرطی سازی کمک زیادی به کاهش شب ادراری کودک می کند.
۱۰- استرس های روانی، اجتماعی و عوامل اضطراب زا می تواند نقش مهمی در بروز شب ادراری داشته باشد. باید این عوامل به حداقل ممکن کاهش یابد. برای این منظور ترس های کودک را شناسایی کنید و برای رفع آن ها با مشاور در تماس باشید. ایجاد آرامش برای کودک به منظور کاهش تنش و استرس یکی از گام های مثبت برای رفع مشکل کودک است. گفتن داستان، حرف زدن با کودکان، بازی با او، تفریح و قرار دادن او در محیط های شاد از عوامل ایجاد آرامش در کودک است. شما به عنوان والدین مسلما قصد ندارید بر فشار و اضطراب کودکتان اضافه کنید اما گاهی با رفتار و عکس العملهای خود به این اتفاق باعث می شوید که فرزندتان بیش از پیش مضطرب شود. متخصصان می گویند اضطراب زیاد می تواند مشکل شب ادراری را تشدید کند. بنابر این مراقب رفتار خود با کودکی که شب خودش را خیس کرده باشید. اگر در منزل اتفاقاتی افتاده که فکر می کنید کودک شما مضطرب و تحت فشار است؛ مثلاً اگر عزیزی را از دست داده اید و یا مدرسه کودک عوض شده است؛ بهتر است با کمک روانشناس به کودک روشهای کم کردن اضطراب را یاد بدهید. مشاوره نه تنها برای کودک بلکه برای خود شما هم می تواند سودمند باشد.
۱۱- خجالت، کم رویی، گوشه گیری و احساس افسردگیاز جمله عوارض روانی شب ادراری است که موجب افزایش اضطراب کودک و در نتیجه تاخیر در درمان او می شود. سعی کنید مشکل کودک را به رویش نیاورید و به او اطمینان دهید که مشکلش قابل درمان است.
۱۲- توبیخ:کودک را در صورت شب ادراری توبیخ نکنید. شما به عنوان والدین وظیفه دارید در مدتی که فرزندتان شب ادراری دارد او را حمایت کنید تا بتواند با این شرایط کنار بیاید تا زمانی که بتواند کنترل مثانه اش را به دست بیاورد.
۱۳- کاهش و یا مصرف نکردن مایعات پس از ساعت هفت عصر توصیه می شود. مثلاًً ۲ساعت قبل از خواب نوشیدنی های کافئین دار و میوه های آبدار نخورد، چون اینها ادرار آورهای طبیعی هستند. قبل از خواب حتماً به دستشویی برود و هر بار که صبح خشک از خواب بیدار شد، آن را ثبت کنید و به او نشان دهید زمانی که این نکات را رعایت کند کمتر دچار مشکل می شود.
۱۴ ـ قبل از رفتن به رختخواب، حتما کودک را به دستشویی ببرید تا مثانه اش را کاملا تخلیه کند.
۱۵ ـ بهداشت محیط:تشک او را با رویه ضد آب پوشانده و در اتاق از بوگیرها یا خوشبوکننده‌های هوا استفاده کنید تا اگر شب ادراری اتفاق افتاد باعث آزار بیشتر کودکتان نشود. از خیس ماندن تشک فرزندتان هنگام شب ادراری جلوگیری کنید. به همراه زنگ مخصوص از محافظ تشک ضد آب استفاده کنید و می توانید از پوشک یا شورتهایی که رطوبت را جذب می کنند استفاده کنید تا زمانی که پیشرفت واضحی در کنترل مثانه کودک مشاهده کنید. در ضمن بهتر است برای تمیز کردن رختخواب از خود کودک کمک بخواهید. مثلاً از او بخواهید که ملحفه یا پتو را به محل شستشو ببرد. این کار را به عنوان تنبیه قرار ندهید بلکه فرزندتان باید مسئولیت عمل خود را به عهده بگیرد و البته به او خاطر نشان کنید که شما به او کمک خواهید کرد. همچنان به خاطر داشته باشید که شب ادراری کودک عمدی نیست و برای او هم تجربه ناخوشایندی است. پس به خاطر این تجربه بد، تنبیهش نکنید. بلکه برای خشک ماندن تختخوابش تشویقش کنید.
۱۶-از تنبیه کودک و به کار بردن روش های سخت گیرانه جدا خودداری کنید. متاسفانه بعضی از والدین عادت دارند کودک خود را با دیگر بچه ها مقایسه کرده و از این کار برای تنبیه و تغییر رفتار او استفاده می کنند. اما این کار جز از بین بردن اعتماد به نفس فرزندتان نتیجه دیگری ندارد. هیچ کودکی از سرکوفت زدن به عاقبت خوشی نخواهد رسید. اگر به این مسأله توجه نکنید، کودک شما از اختلالات روانی و عدم توازن اجتماعی در دوران کودکی رنج خواهد کشید و این شرم مکرر در مقابل دیگران او را دچار یک زندگی غیر عادی خواهد کرد که عواقبش ممکن است تا بزرگسالی دامنگیر او شود.
۱۷-پاداش و ستایش برای خشک بودن رختخواب:برخی از خانواده ها، روزهای خشک و روزهای خیس را در تقویم یادداشت می کنند. برچسبهای خنده دار و ستاره ها میتوانند این تقویم را سرگرم کننده بسازند. اگر خود را خیس کرد، حامی او باشید و به او یادآوری کنید که تلاش هایش را ادامه دهد تا نتیجه مطلوب حاصل شود.
۱۸-فرزند خود را در تمیز کردن رختخواب و لباسهایش دخالت دهید: وقتی او رختخواب خود را خیس میکند، میتواند شلوار خواب و ملحفه اش را به درون ماشین لباسشویی بیندازد یا کمک کند ملحفه را تعویض کنید. مطمئن شوید که او کاملا فهمیده است که این مجازات نیست و فقط بخشی از کاری است که باید انجام شود. هدف این است که او در مورد شب ادراری خودش بیشتر بداند، بدون اینکه خجالت کشیده یا احساس شرمساری کند.
پس از اقدامات فوق در صورت عدم موفقیت برای کنترل شب ادراری میتوان درمان دارویی را زیر نظر پزشک متخصص شروع کرد، اما باید توجه داشت که آموزش مهارت کنترل ادرار از درمان دارویی مهم‌تر است، زیرا معمولا با قطع دارو، شب ادراری مجددا عود میکند.
داروهای مناسب برای شب ادراری در کودکان
چون شب ادراری خطری برای کودک به همراه ندارد، بنابراین باید داروهایی تجویز شود که بی‌خطر باشد. متاسفانه چنین دارویی وجود ندارد. با توجه به این موضوع نام داروهایی که برای شب ادراری تجویز میشود و عوارض آنها ذکر میگردد.
داروهای ضد افسردگی (توفرانیل)
مطالعات زیادی در مورد کاربرد این‌دارو در شب ادراری انجام گرفته است.این دارو سبب انقباض عضلۀ اسفنکتر مثانه و درنتیجه جمع شدن ادرار در مثانه میگردد. مقدار دارو حدود ۵۰ میلی گرم در سن هشت تا دوازده سالگی و ۷۵ میلی‌گرم در کودکان بزرگتر از دوازده سال تجویز میشود. این دارو به صورت قرص می‌باشد و کودک باید قبل از خواب آن را مصرف کند.این دارو را نباید در کودکان کوچکتر از شش سال تجویز کرد. اثر این‌دارو در هفته‌های اول حتی همان شب اول مصرف، مشاهده خواهد شد و کودک در رختخواب خود ادرار نخواهد کرد. بهرین اثر این دارو در کودکانی است که ظرفیت مثانۀ طبیعی دارند و فقط بعضی از شب‌ها دچار شب ادراری می‌گردند و کمترین نتیجه را در کودکانی دارد که ظرفیت مثانۀ آنها کم است.
عوارض و خطرات دارو ضد افسردگی توفرانیل
این دارو بسیار سمی و کشنده است. بعضی از کودکان که‌دچار شب ادراری هستند و از این جهت رنج می‌برند، مبادرت به خوردن بیش از حد این دارو می‌کنند که درنتیجه سبب مرگ آنها میشود. عوارض دیگر این دارو، زیاد شدن تعداد ضربان قلب کودک در حال استراحت و بالا رفن فشار خون کودک و حتی نامرتب شدن جریان قلب می‌باشد.
داروهای ضد انقباض (اکسی بوتینین)
داروهایی که اثر ضد انقباض دارند اگر به کودک داده شود بر روی مثانه‌ای که در حال انقباض اس اثر کرده و درنتیجه آن را شل میکند. مطالعات انجام گرفته نشان داده است در کودکانی که توفرانیل اثر نداشته،این دارو مؤثر بوده است. مقدار این دارو ۵ میلی گرم در سن هشت سالگی قبل از خواب تجویز میگردد. ناراحتی‌های قلبی که با به کار بردن توفرانیل به وجود می‌اید با به کار بردن این دارو دیده نشده است.
روش استفاده از داروی ضد انقباضی (اکسی بوتینین)
یکی از دو داروی توفرانیل یا اکسی بوتینین را برای مدت یک هفته باید تجویز کرد. اگر با مصرف‌این دارو در مدت یک هفته شب ادراری کودک متوقف گردید، میتوان دارو را برای مد بیشتری ادامه داد تا کودک به مدت یک ماه کاملاً ادرار خود را کنترل نماید. سپس میتوان دارو را به تدریج در خلال دو تا چهار هفته کم و سپس قطع کرد. اگر شب ادراری عود کرد، دارو را میتوان برای مدت سه ماه دیگر تجویز کرد. غیر از به کار بردن دارو، کودک باید توصیه های دیگر (ورزش مثانه، نوشیدن مایعات در روز)، عمل کند تا از عود شب ادراری جلوگیری شود.
اسپری دِسموپِرِسین (هورمون آنتی دیورتیک)
این‌دارو به صورت خوراکی، قطره یا اسپری داخل بینی به‌کار برده میشود. کودکانی که تحت درمان با این دارو قرار می‌گیرند، شب ادراری آنها قطع و پس از قطع دارو شب ادراری آنها ممکن است عود کند. اثرات سمی ناشی از داروهای دیگر در مورد این دارو کمتر دیده میشود (در موارد نادری ممکن است موجب کاهش ملح سدیم خون و تشنج گردد)، بنابراین اگر پزشک تصمیم دارد دارویی تجویز کند، بهتر است از این دارو استفاده نماید. مقدار آن ۲۰ میکروگرم در موقع خواب می‌باشد.
آیا داروی ایمی پرامین موثر است؟
دکتر رامین مظفری، فوق تخصص نوزادان و کودکان و عضو هیات علمی جهاد دانشگاهی علوم پزشکی تهران:
ایمی پرامین دارویی است که سالیان سال جهت درمان شب اداری تجویز می شود ولی مصرف آن به تنهایی موثر نیست و معمولا پزشک مصرف آن را همراه با داروهایی که حجم ادرار را کاهش می دهد و به شکل قرص و اسپری با نام های تجاری مختلف موجود است، تجویز می کند. مصرف این قرص هیچ عارضه ای ندارد و مصرف شبی ۱۰ میلی گرم آن به کودکان بالای ۵ سال تجویز می شود و اثرات موثر و خوبی در درمان شب ادراری دارد. اصولا علت شب ادراری مشخص نیست ولی وراثت را در بروز آن موثر می دانند و در صورتی که یکی از والدین سابقه شب ادراری در دوران کودکی داشته باشد، احتمال ابتلای کودک هم وجود دارد. وجود استرس در کودک هم می تواند باعث شب ادراری شود. ایمی پرامین با مقادیر متفاوتی برای مشکلات متفاوت تجویز می شود مثلا برای رفع علایم افسردگی، شب ادراری، اختلالات وسواسی و ترس، دردهای عصبی و... و صرفا چون این دارو از دسته داروهای ضدافسردگی است، دلیل بر وجود مشکل روانی در کودک نیست.
درمان گیاهی شب ادراری کودکان به روش طب سنتی و قدیمی
در کنار درمان‌های شیمیایی و پزشکی، درمان‌های سنتی هم گاهی وقت‌ها جواب میدهد. البته باز هم عرض می‌کنم در کنار درمان روانشناختی، بازی‌درمانی و کمک گرفتن از روانشناس، گاهی وقت‌ها درمان‌های سنتی مثل استفاده کردن از مواد غذایی مختلفی که میتواند دراین زمینه تأثیرگذار باشد، میتواند کمک‌کننده باشد.
یکی دیگر از چیزهایی که مطرح کردند، ماساژ دادن شکم کودک، خیلی آرام با کمی روغن زیتون است. یعنی مادر یا پدر یک ذره کف دستشان را با روغن زیتون چرب کنند و خیلی آرام بدون هیچ فشاری میتوانند شکم کودک را ماساژ بدهند. و همینطور استفاده از کره و عسل برای صبحانه. خوردن عسل میتواند کمک‌کننده باشد. اینها مواد غذایی‌ای هستند که آسیبی ندارند و گفته شده که میتوانند در درمان شب‌ادراری مؤثر باشند.
در درمان شب ادراری کودکان، در موارد بسیاری استفاده از روش های سنتی نیز باعث درمان این مشکل می شوند ولی توجه به این نکته ضروری است که درمان های سنتی همچون مصرف مواد غذایی به عنوان درمان اصلی مطرح نیستند و باید در کنار سایر روش های درمان اصلی همچون درمان های روان شناختی، بازی درمانی و کمک گرفتن از روان شناس استفاده شوند.
والدین می توانند با دادن بعضی داروهای خانگی به کودکان سبب توقف مشکل شب ادراری آن ها شوند، در ادامه به چند مورد از این مواد غذایی سالم گیاهی اشاره شده است.
دارچین
دارچین یکی از گیاهانی بوده که به علت داشتن طبع گرم، سبب حفظ گرمای بدن کودک می شود و می توان با مصرف آن به آسانی مشکل شب ادراری کودکان را درمان کرد. جهت مصرف کودک می تواند در طول روز چوب دارچین را جویده و یا صبحانه حاوی پودر دارچین، شکر، کره و نان تست میل کند.
انگور فرنگی (انگور هندی)
این نوع انگور از کشور هندوستان آمده و مصرف آن به عنوان یکی از روش های محبوب برای رفع مشکل شب ادراری کودکان در طب آیوردا مطرح است.
در این روش درمانی والدین می توانند روزانه یک قاشق غذاخوری از ترکیب حاوی انگور له شده، یک قاشق غذاخوری عسل و مقدار اندکی زردچوبه به کودک بدهند. همچنین یکی دیگر از روش های مصرف آن، خوردن روزانه یک قاشق چای خوری انگور له شده با مقدار اندکی پودر فلفل سیاه است.
ماساژ
یکی دیگر از روش های درمانی مشکل شب ادراری، ماساژ روزانه است. در این روش والدین باید مقداری از روغن زیتون را گرم کرده و در زمان خواب کودک، با آن به ماساژ قسمت شکم و زیر شکم کودک بپردازند. این کار سبب آرامش و آسودگی خیال کودک نیز می شود. این روش را باید تا زمانی انجام داده شود که نتایج رضایت بخش مشاهده گردد.
آب زغال اخته
مصرف آب زغال اخته نیز تاثیر بسیار خوبی بر درمان شب ادراری کودکان دارد. در این روش بهتر است که در مدت چند هفته، یک ساعت قبل از خواب، کودک یک فنجان آب زغال اخته را میل کند.
در صورتی که عفونت ادراری عامل مشکل شب ادراری باشد، توصیه می شود به کودک روزانه سه نوبت، در هر نوبت یک و نیم لیوان آب آلبالو داده شود.
گردو و کشمش
چنان چه کودک مداومت به خوردن گردو و کشمش داشته باشد، تعداد دفعات اتفاق افتادن شب ادراری در او کاهش می یابد. در این روش بهتر است والدین به مدت چند هفته، به کودک خود قبل از خواب، دو عدد گردو کامل به همراه پنج عدد کشمش بدهند. این روش تا زمانی که نتایج رضایت بخش دیده شود باید ادامه یابد.
تمرین مثانه
انجام تمرین مثانه موجب کمک به افزایش ظرفیت و کشش مثانه، بهبود ماهیچه های مثانه و ماهیچه های ادراری می شود. نیاز است که این تمرینات روزانه سه نوبت و هر نوبت به اندازه ده مرتبه انجام شوند تا ماهیچه های لنگ تقویت گردند.
معمولا یادگیری و انجام این گونه تمارین برای کودکان سخت است، والدین می توانند برای آشنایی بیشتر و کمک بهتر به فرزند خود، به تمارین کگل مراجعه کنند.
همچنین نیاز است که والدین به کودکان خود گوشزد کنند به محض احساس ادرار برای تخلیه به دستشویی بروند. این کار موجب می شود که کودکان بهتر بتوانند در طی روز مثانه خود را کنترل کنند ولی اثر چندانی بر مشکل شب ادراری آن ها نخواهد داشت.
برخی افراد تصور می کنند که نگه داری ادرار به مدت طولانی، موجب افزایش ظرفیت مثانه و قدرت تحمل کودک می شود ولی این روش نه تنها درست نبوده و کارآمد نخواهد بود بلکه رشد بیشتر باکتری های مثانه نیز به دنبال دارد.
عسل
یکی دیگر از روش های موثر برای رفع مشکل شب ادراری در کودکان مصرف عسل است. عسل به دلیل طعم شیرین و لذیذی که دارد معمولا بین کودکان محبوبیت دارد. در این روش درمانی می توان قبل از خواب، یک قاشق چای خوری عسل به کودک داد و همچنین در وعده صبحانه خوردن یک قاشق غذاخوری عسل خام به همراه شیر نیز برای رفع این مشکل، مفید است.
همچنین مشخص شده که مصرف کره و عسل در وعده صبحانه علاوه بر اینکه بسیار مقوی است، تاثیر زیادی نیز بر درمان شب ادراری کودکان دارد.
سرکه سیب طبیعی
استفاده از سرکه سیب طبیعی موجب متعادل کردن pH بدن و همچنین کم کردن سطح اسید بدن شده و از این طریق به درمان شب ادراری کودکان نیز کمک می کند. از دیگر خواص مصرف سرکه سیب می توان سم زدایی بدن و درمان یبوست را اشاره کرد.
برای درمان شب ادراری استفاده از شربت حاوی ( دو قاشق چای خوری سرکه سیب، یک لیوان آب به همراه مقدار کمی عسل) کمک بسیاری می کند و بهتر است کودک در هر وعده غذایی از این شربت را میل کند.
پودر خردل
برای درمان مشکل شب ادراری کودکان به ویژه زمانی که عامل آن عفونت دستگاه ادرای است، مصرف پودر خردل یک روش بسیار عالی محسوب می شود. در این روش بهتر است کودک یک ساعت قبل خواب، یک لیوان شیر حاوی یک قاشق چای خوری پودر خردل میل کند.
شکر زرد
استفاده از شکر زرد به دلیل حرارتی که در بدن تولید می کند، موجب تاثیر زیادی بر درمان شب ادراری کودکان می شود. در این روش، برای درمان شب ادراری بهتر است به مدت دو ماه، کودک روزانه یک فنجان شیر گرم به همراه یک قطعه کوچک شکر زرد خورده و سپس بعد از گذشت مدت زمانی در حدود یک ساعت، مقدار اندکی دانه کرفس و کنجد که توسط سنگ نمک بو داده شده اند را نیز میل کند.
زنجفیل
از دیگر گیاهان موثر بر درمان شب ادراری می توان به زنجفیل اشاره کرد، که تاثیر بسیار زیادی بر درمان این مشکل دارد.
سنبل الطیب
طبق نتایج تحقیقات صورت گرفته، مشخص شده است که مصرف دمنوش سنبل الطیب توسط کودکان بر درمان مشکل شب ادراری آن ها تاثیر زیادی دارد.
گل ختمی
استفاده از دمنوش گل ختمی روزانه و در دو نوبت نیز باعث بهبود این مشکل می شود.
طبق مطالعات صورت گرفته مشخص شده که بین مصرف مواد لبنی قبل از خواب کودکان و مشکل شب ادراری آن ها، رابطه ای وجود دارد. در حقیقت کودکانی که قبل از خواب مواد لبنی یا شیر می خورند، بیشتر از سایر هم سن و سالان خود به این مشکل دچار می شوند. به همین علت بهتر است والدین اجازه ندهند که فرزندان آن ها قبل از خواب، شیر یا مواد لبنی مصرف کنند.
همچنین طبق بررسی ها مشخص شده که مصرف مواد غذایی با طبع سرد همچون هندوانه، مرکبات، ماست، دوغ و ... در شب برای کودکان مفید نبوده و همچنین بهتر است تا حد امکان از مصرف مواد غذایی محرک شب ادراری همچون قهوه، فلفل، غذاهای آماده، فست فودها، کنسروها و نوشابه های گاز دار به کودک پرهیز شود.
همان طور که اشاره شد استفاده از کافئین و مواد غذایی که محتوی آن هستند، باعث می شود که فرد به میزان بیشتری ادرار تولید کند. توصیه می شود که از دادن این مواد غذایی به کودکان نزدیک ساعات خواب جدا پرهیز شود.
شکلات از جمله مواد غذایی حاوی کافئین است اما باید توجه داشت که در همه شکلات ها به یک میزان کافئین به کار نرفته است. در اغلب وارد بر روی جعبه شکلات ها و یا نوشیدنی های شکلاتی میزان کافئینی که به کار رفته نوشته شده است. توصیه می گردد که قبل از مصرف شکلات و دیگر محصولات مرتبط با آن حتما این اطلاعات خوانده شوند.
بهتر والدین در طول شب مخصوصا ساعات قبل خواب به کودک نوشیدنی های کمتری دهند و کودک را حتما قبل از ورود به رخت خواب به دستشویی بفرستند.
تمارین ورزشی موثر بر درمان شب ادراری کودکان
از جمله ورزش های موثر جهت تقویت عضلات شکم و مثانه می توان دراز و نشست و بشین و پاشو نام برد.
از دیگر تمارین ورزشی که انجام آن نیز بسیار راحت است می توان به انقباض شکم و حبس کردن نفس به مدت کوتاه اشاره کرد. بهتر است این کار، روزانه چندین بار و در هر نوبت، ۱۰ تا ۲۰ بار تکرار گردد تا عضلات نگهدارنده ادرار و مثانه نیز تقویت گردند.
طب سوزنی
طب سوزنی از دیگر روش هایی درمانی شب ادراری کودکان و بزرگسالان است که با استفاده از مکانیسم های موجب افزایش آرامش شخص و همچنین بهبود دریچه های ادراری و تقویت مثانه می شود.
در برخی موارد، مسائل عاطفی و استرس عامل شب ادراری در کودکان است و نیاز است که والدین بیشتر با کودک کودک وقت بگذرانند و به صحبت بپردازند. نیاز است که محیط آرامی در منزل به وجود آید و از تماشای فیلم های ترسناک و گوش سپردن به داستان های جنایی که تاثیر منفی بر روحیه دارند، جلوگیری شود.
والدین حتما باید با کودک خود درباره این مشکل صحبت کنند و به او اطمینان دهند که این مشکل دائمی نبوده و گذرا است تا کودک انگیزه بیشتری برای ورزش، تمارین و عمل به توصیه های درمان خانگی داشته باشد.
از جمله اشتاباهاتی که برخی از والدین مرتکب می شوند این است که مشکل شب ادراری فرزند خود را به دیگران و یا هم سن و سالان او می گویند و در مواردی به سرزنش کودک می پردازند. این قبیل رفتارها بار بسیار منفی بر روحیه و اعتماد به نفس کودکان دارد.
نیاز است که پدر و مادران با این قضیه به طور عادی برخورد کنند و از کودک نیز بخواهند که در نظافت و جمع آوری و مرتب کردن رخت خواب سهیم باشد، انجام این گونه امور موجب تقویت روحیه مسئولیت پذیری کودک می شود.
لنزی که برای عینک طبی خود انتخاب می‌کنید، از فریم آن مهم‌تر بوده و غالبا تعیین‌کننده‌ی راحتی شما با عینک‌تان خواهد بود. انتخاب و خرید لنز عینک کار ساده‌ای نیست و بسیاری از مشتریان به علت وجود انواع لنزها، ویژگی‌ها و پوشش‌های آنها، هنگام خرید دچار سردرگمی می‌شوند. این نوشته راهنمای انتخاب لنز عینک طبی خواهد بود که اطلاعات مفیدی راجع به سایر لنزها از جمله لنز عینک‌های آفتابی در اختیارتان قرار میدهد.
وقتی که شما عینک می‌خرید، فریم آن از لحاظ ظاهر و راحتی اهمیت دارد. اما لنز عینک در چهار عامل ظاهر، راحتی، دید و ایمنی موثر است. اشتباهی که بسیاری از افراد هنگام خرید عینک دچار می‌شوند این است که وقت زیادی روی بررسی و انتخاب لنز عینک‌ها نمی‌گذارند و بیشتر در انتخاب فریم وسواس به خرج می‌دهند. اطلاعاتی که در ادامه می‌آید، برای تمام درجه‌ی چشم لنزها، دوربینی، نزدیک‌بینی و آستیگماتیسم صادق است.
هندسه‌ی لنزها برحسب نوع ضعف چشم
نوع ایراد دید و بینایی، تعیین‌کننده‌ی شکل هندسی لنز است. به عنوان مثال لنزهای مقعر یا کاو که به سمت داخل انحنا دارند برای رفع ایراد نزدیک‌بینی بکار می‌روند. در حالی که لنزهای محدب یا کوژ که به سمت بیرون انحنا دارند برای رفع ایراد دوربینی استفاده میشود. برای تصحیح آستیگماتیسم که به علت اعوجاج در شکل قرنیه ایجاد می‌شوند، از لنز استوانه‌ای‌شکل غالبا استفاده میشود. به عبارت دیگر طبق شکل‌های زیر، عینک وسیله‌ای است که پرتوهای نور را به درستی روی شبکیه متمرکز میکند.
انواع جنس لنز عینک‌ها
۱- لنزهای شیشه‌ای (Glass Lenses): در گذشته تمام لنز عینک‌های طبی از جنس شیشه بوده‌اند. گرچه این لنزها از لحاظ اپتیک و نورشناسی بهترین هستند اما سنگین بوده و به سادگی ممکن است بشکنند و ممکن است به چشم آسیب وارد شود. بنابراین دلایل امروزه دیگر چندان از لنزهای شیشه‌ای استفاده نمی‌کنند.
۲- لنزهای پلاستیکی (Plastic Lenses): در سال ۱۹۴۷، کمپانی لنز آرمورلایت در کالیفرنیا اولین لنزهای پلاستیکی سبک‌وزن عینک را معرفی کرد. این لنزها از پلاستیک پلیمری به نام CR-39 ساخته شده‌بودند. به علت وزن سبک (تقریبا نصف وزن لنز شیشه‌آی معادل)، قیمت کمتر و کیفیت بالای اپتیکال، CR-39 همچنان ماده‌ی محبوبی برای لنزهای عینک است.
۳- لنزهای پلی‌کربنات (Polycarbonate Lenses): در اوایل دهه‌ی ۱۹۷۰، شرکت ژنتکس اولین لنز پلی‌کربنات برای ایمنی بیشتر عینک‌ها ارائه داد. کمی بعدتر در دهه‌ی ۱۹۸۰، لنزهای پلی‌کربنات بسیار محبوب شدند و تا امروزه مورد استفاده‌اند. این ماده در حالت اولیه برای قسمت چشمی کلاه ایمنی مورد استفاده در نیروی هوایی و به عنوان شیشه‌ی ضدگلوله برای بانک‌ها و سایر کاربردهای ایمنی ساخته شده‌بود. پلی‌کربنات بسیار سبک‌تر و مشخصا بسیار مقاوم‌تر در برابر ضربه نسبت به پلاستیک CR-39 است و ماده‌ی مورد ترجیح برای عینک کودکان، شیشه‌های ایمنی و عینک‌های ورزشی است. لنزهای پلی‌کربنات همچنین خاصیت محافظت اشعه‌ی فرابنفش در درون خود دارند.
۴- لنزهای پلاستیکی شاخص‌بالا (High-Index Plastic Lenses): در ۲۰ سال گذشته، در پاسخ به نیاز نازک‌تر و سبک‌تر بودن لنزها، برخی از تولیدکنندگان لنزهای پلاستیکی شاخص‌بالا ارائه داده‌اند که این لنزها دارای ضریب شکست بیشتر (به قسمت اول بخش زیر مراجعه کنید) و چگالی کمتری نسبت به CR-39 هستند. بنابراین برای چشم‌های ضعیف‌تر حتما توصیه میشود از این لنزها استفاده شود تا مانند گذشته مجبور نباشند از لنزهای ضخیم استفاده کنند.
۵- لنزهای تریوکس (Trivex Lenses): این نوع لنزها، لنزهای عینک سبک‌وزن جدیدتری هستند که خواص مقاوم در برابر ضربه مانند لنزهای پلی‌کربنات دارند که توسط صنایع PPG در سال ۲۰۰۱ برای لنز عینک معرفی شدند. مزیت و برتری این لنزها نسبت به سایر لنزها، عدد ابه (به قسمت دوم بخش زیر مراجعه کنید) این لنزهاست که تصحیح بینایی بهتری را برای برخی از افراد نسبت به لنزهای پلی‌کربنات ارائه می‌دهند.
ویژگی‌های فنی لنزها
۱- ضریب شکست (Index of Refraction): شاخص انکسار یا ضریب شکست ماده‌ی لنز عینک، عددی است که نشان میدهد به طور بهینه ماده چه مقدار نور را می‌شکند (یا خم میکند) و در واقع وابسته به سرعت عبور نور از آن ماده است. به طور مشخص ضریب شکست نسبت سرعت نور در خلأ به سرعت نور در آن ماده است.
هرچه این عدد برای ماده‌ای بیشتر باشد، نور در آن ماده کندتر حرکت میکند و در نتیجه پرتوی نور به مقدار بیشتری می‌شکند (یا خم میشود). بنابراین با بیشتربودن این ضریب، ماده‌ی لنز کمتری نیاز است تا نور را به همان درجه‌ای خم کند، که لنزی با ضریب شکست کمتر خم میکند. در نتیجه برای یک درجه لنز عینک، لنز ساخته‌شده از ماده با ضریب شکست بالاتر، نازک‌تر از لنز ساخته‌شده از ماده با ضریب شکست پایین‌تر خواهد بود. در جدول ذیل قسمت بعد، ضریب شکست مواد مختلف مورد استفاده در لنزها بیان شده‌است.
۲- عدد ابه (Abbe Number): عدد ابه یک ماده‌ی لنز، یک مقدار قابل مشاهده و اندازه‌گیری است از مقداری که یک لنز طول موج‌های مختلف نور را هنگام عبور از لنز متفرق یا پراکنده میکند. لنزهایی که عدد پراکندگی پایین‌تری دارند، پراکندگی بیشتری ایجاد می‌کنند و باعث ابیراهی رنگی میشود که یک خطای قابل‌دید اپتیکال بوده و هاله‌های رنگی در اطراف اشیا و به خصوص اجسام نورانی ایجاد میکند.
در لنزهایی که عدد ابه کمتری دارند وقتی از لبه‌های لنز نگاه‌کنید، ابیراهی رنگی را بیشتر ملاحظه خواهیدکرد. بنابراین سعی کنید لنزهایی را انتخاب کنید که عدد ابه بالاتری داشته‌باشند. لنزهای شیشه‌ای بیشترین و لنزهای پلی‌کربنات کمترین عدد ابه را دارند. نام عدد ابه از نام فیزیکدانی آلمانی به نام ارنست ابه که این خاصیت را کشف کرده، گرفته شده‌است. در جدول زیر مقایسه‌ی بین ضریب شکست و عدد ابه را برای مواد مختلف مشاهده می‌کنید.
ماده‌ی لنز
ضریب شکست
عدد ابه
ویژگی‌های کلیدی و ایرادات
شیشه‌ای
۱٫۵۲۳
۵۹
+ اپتیک عالی، قیمت پایین
– سنگین، قابل شکستن
پلاستیکی
۱٫۴۹۸
۵۸
+ اپتیک عالی، قیمت پایین
– ضخامت بیشتر
پلی‌کربنات
۱٫۵۸۶
۳۰
+ مقاومت در برابر ضربه عالی، محافظت ۱۰۰% در مقابل UV، سبک‌تربودن
– پایین‌ترین عدد ابه و ایجاد ابیراهی رنگی
پلاستیکی شاخص‌بالا
۱٫۷۰ تا ۱٫۷۴
۳۶ تا ۳۳
+ نازک‌ترین لنزهای موجود، محافظت ۱۰۰% در مقابل UV، بسیار سبک
– عدد ابه پایین و ایجاد ابیراهی رنگی
۱٫۶۰ تا ۱٫۶۷
۳۶ تا ۳۲
+ نازک و سبک، محافظت ۱۰۰% در مقابل UV، ارزان‌تر از لنزهای پلاستیکی شاخص‌بالا ۱٫۷۰ تا ۱٫۷۴
– عدد ابه پایین و ایجاد ابیراهی رنگی
تریوکس
۱٫۵۴
۴۵
+ مقاومت در برابر ضربه عالی، محافظت ۱۰۰% در مقابل UV، سبک‌ترین لنزهای موجود
۳- طراحی غیرکروی (Aspheric Design): طراحی غیرکروی لنزها بدین صورت است که لنز از درجات متغیر خم روی سطحش ایجاد شده و باعث میشود بتوان لنزهای نازک‌تر و هموارتر نسبت به لنزهای کروی ساخت و کاربردهای بیشتری را برای لنزها ایجاد کرد. از آنجایی که این لنزها هموارتر از لنزهای کروی هستند، بنابراین درشت‌نمایی ناخواسته‌ی کمتری از چشم پوشنده‌ی عینک ایجاد می‌کنند که در ایجاد ظاهر مناسب‌تری موثر است. در برخی مواقع لنزهای غیرکروی وضوح بیشتری در نواحی دور لنز ایجاد می‌کنند. بسیاری از لنزهای پلاستیکی شاخص بالا، به صورت غیرکروی طراحی می‌شوند تا ظاهر و کاربرد اپتیکی بهینه‌تری ارائه دهند. در مورد لنزهای پلی‌کربنات و پلاستیکی، طراحی غیرکروی باعث افزایش قیمت لنز می‌شوند.
۴- حداقل ضخامت مرکز یا لبه‌ی لنز (Minimum Center Thickness or Edge Thickness): طبق استانداردهای تعیین‌شده برای ضدضربه‌بودن لنزها، محدودیت‌هایی برای نازک‌تراشیدن لنزها مشخص شده‌است. در لنزهای مقعر که برای تصحیح نزدیک‌بینی بکار می‌روند، نازک‌ترین قسمت لنز مرکز اپتیکی آن نام دارد و تقریبا در وسط لنز قرار گرفته‌است. در حالی که در لنزهای محدب که برای تصحیح دوربینی بکار می‌روند، نازک‌ترین ناحیه از لنز در لبه‌های آن واقع است. طبق استاندارد مقاومت در برابر ضربه FDA، لنزهای پلی‌کربنات و تریوکس باید دارای حداقل ضخامت مرکز یا لبه‌ی لنز برابر با mm 1.0 داشته باشند. در حالی که لنزهای ساخته‌شده از سایر مواد باید دارای حداقل ضخامت بیشتری باشند تا این استاندارد را پاس کنند.
اندازه و شکل فریم هم در ضخامت لنز موثر است، بخصوص هنگامی که درجه‌ی چشم شما بالا باشد. انتخاب فریم کوچکتر که مرکز لنز تقریبا در وسط هر چشمی آن قرار گیرد، میتواند ضخامت و وزن لنزهای شما را بدون توجه به جنس لنز کاهش دهد. به صورت کلی، نازک‌ترین لنزها برای درجه‌ی چشم شما، لنزهای غیرکروی است که از پلاستیک شاخص بالا ساخته‌شده و بر روی یک فریم کوچکتر خواهد نشست.
انواع پوشش و رفتار لنزها
۱- رفتار فتوکرومیک (Photochromic Treatment): این رفتار لنز را قادر می‌سازد که به صورت خودکار در پاسخ به اشعه‌ی ماورای بنفش نور خورشید و طیف آبی نور که پرانرژی است، تیره شود و سپس به سرعت این تیرگی رفع شود وقتی که در محیط نور داخل خانه قرار می‌گیرد. لنزهای فتوکرومیک برای تمام مواد لنزها و طراحی‌ها موجود است. این لنزها در ماشین تیره نمی‌شوند چون شیشه‌ی جلوی ماشین‌ها غالبا اشعه‌ی فرابنفش را مسدود میکند.
۲- رفتار پلاریزه (Polarized Treatment): نور بازتاب‌شده از آب یا سطوح هموار میتواند درخشندگی ناخواسته‌ای را ایجاد کند. لنزهای پلاریزه دارای فیلترهای شیار‌شیار ظریفی هستند که میتواند این نورهای بازتاب‌یافته از پرتوی خورشید از سطوحی چون آب، برف و سطوح هموار را کاهش دهد که برای کاربردهایی چون رانندگی و ورزش مفید هستند. این لنزها تصویر کریستالی مایع روی داشبورد ماشین‌ها را محو میکند.
۳- رفتار انسداد اشعه‌ی فرابنفش (UV-blocking Treatment): در معرض اشعه‌ی مضر فرابنفش خورشید قرارگرفتن در درازمدت طی عمر یک فرد، باعث ایجاد مشکلات چشمی وابسته به سن مانند آب مروارید و لکه‌ی خالدار میشود. بر این اساس، افراد باید از چشم خود در مقابل این اشعه از ابتدای کودکی خود، محافظت کنند. لنزهای پلی‌کربنات و تقریبا تمام لنزهای پلاستیکی شاخص بالا محافظت صددرصدی در مقابل اشعه‌ی فرابنفش به صورت ذاتی براساس خواص جذب‌کنندگی ماده‌ی لنز دارند. اما اگر لنز پلاستیکی CR-39 استفاده می‌کنید، این لنزها نیاز به یک پوشش اضافه‌ی محافظ در برابر اشعه‌ی فرابنفش دارند.
۴- پوشش‌های ضدبازتاب (Anti-reflective Coating): پوشش ضدبازتاب، بازتاب‌های نور را که موجب کاهش کنتراست و وضوح تصویر به خصوص در شب میشود، کاهش میدهد. این پوشش باعث میشود که لنز عینک تقریبا نامرئی شود و دیگران نیز از بازتاب نور از لنز عینک شما، اذیت نخواهند شد. این پوشش در هنگام عکس‌گرفتن از شما، درخشندگی را از لنز عینک شما کاهش میدهد. از آنجایی که لنزهای پلاستیکی شاخص‌بالا ضریب شکست بالاتری دارند، نور بیشتری را بازتاب می‌دهند پس نیاز بیشتری به پوشش ضدبازتاب دارند.
۵- پوشش‌های ضدخش (Anti-scratch Coating): پوششی است که روی لنزها اعمال میشود و از ایجاد خش روی لنز جلوگیری میکند. این پوشش‌ها گرچه محافظت ۱۰۰ درصدی در مقابل ایجاد خش نخواهند کرد، اما از ایجاد بسیاری از خش‌های ریز که به سادگی روی لنزهای عادی می‌افتد، جلوگیری میکند. امروزه بسیاری از لنزها این خاصیت را به صورت ذاتی دارند.
۶- پوشش آینه‌ای (Mirror Coating): اگر شما ظاهری آینه‌ای‌شکل برای لنزتان بپسندید و بخواهید چشمتان از پشت لنز مشخص نباشد، پوشش آینه‌ای را باید برای لنز انتخاب کنید. این پوشش در رنگ‌های مختلف نقره‌ای، طلایی و آبی وجود دارد.
۷- لنزهای رنگی (Tinted lenses): گاهی رنگی بودن لنز، فوایدی برای دید خواهد داشت. به عنوان مثال لنز زرد رنگ، کانتراست را افزایش میدهد اما لنز خاکستری موجب تغییر رنگ ادراک‌شده میشود. یک رنگ ملایم برای لنز، همچنین نشانه‌های مسن‌شدن اطراف چشم را پنهان میکند
چند دید بودن لنزها
۱- لنز تک‌دید (Single Vision Lens): لنز تک‌دید برای حالتی است که تصحیح یک ایراد خاص برای کل میدان‌دید دور، میانه و نزدیک نیاز باشد. لنز تک‌دید یک نقطه‌ی کانونی برای کل سطح لنز دارد.
۲- لنز دودید (Bifocal Lens): در لنزهای دودید، بخش بالایی لنز معمولا برای دید دور بکار می‌رود در حالی که بخش پایین لنز برای دید نزدیک کاربرد دارد. معمولا بین این دو ناحیه با خطی روی لنز جدا شده‌است. این لنزها بیشتر برای افراد بالای ۴۰ سال تجویز میشود که توانایی فوکوس چشم‌شان براساس پیرچشمی کاهش یافته‌است. پیرچشمی یک ضعف چشم است که وابسته به سن فرد بوده و عدسی چشم در این حالت ضعیف شده و توانایی متمرکزکردن نور توسط آن به طور کلی کاهش می‌یابد.
۳- لنز سه‌دید (Trifocal Lens): لنز سه‌دید شبیه لنزهای دودید بوده با این تفاوت که در آن، دو ناحیه‌ی کانونی لنز توسط یک ناحیه‌ی میانی با اصلاح فوکوس میانه جدا میشود. این ناحیه‌ی میانی، برای بینایی در فاصله متوسط در حد فاصله‌ی کامپیوتر تا چشم یا فاصله‌ی قابل دسترسی با دست بکار می‌رود. روی این لنز دو خط وجود دارد که سه بخش را از هم جداکرده‌است.
۴- لنز تصاعدی/فاصله‌کانونی‌متغیر (Progressive/Varifocal Lenses): لنزهای تصاعدی یا فاصله‌کانونی‌متغیر یک تغییر هموار از تصحیح دید دور تا نزدیک ارائه میدهد و خطوط روی بخش‌های مختلف لنز را حذف میکند. بنابراین با استفاده از این لنزها دید واضحی در تمام فاصله‌ها از جمله‌ی فاصله‌ی متوسط بدست می‌آید.
آناتومی توصیف یا تشریح یک ساختار است، از راه جدا کردن تکه‌های مختلفی که بر هم سوار شده و آن ساختار را ساخته‌اند. واژه آناتومی anatomy از ترکیب پیشوند ana به معنای up (به مفهوم بر بالای هم سوار شده و ساخته شده و کالبد) با واژه یونانی temnenin به معنای (بریدن و قطعه قطعه کردن) بدست آمده است. و همان مفهوم از هم جدا کردن، اجزای یک کالبد را میدهد. آناتومی (کالبد شناسی) انسان human anantomy عبارتست از مطالعه ساختارهایی که تن (کالبد) انسان را تشکیل می‌دهند.
مقدمه
در بیان آناتومی گفته میشود که مطالعه ساختار بدن انسان است. البته بیشتر آناتومیستها این را قبول ندارند چرا که آنان بیان می‌کنند این تعریف بدون در نظر گرفتن اعمال مربوط به قسمتهای مختلف بدن است. بنابراین معنی دقیق آناتومی عبارتست از مطالعه ساختمان بدن و ربط آن به اعمال قسمتهای مختلف آن ساختمان. در بررسی آناتومی ، چنانچه بررسی با چشم غیر مسلح صورت گیرد آن را کالبد شناسی درشت بین (macroanatomy) گویند. با کمک میکروسکوپ انجام گیرد، آن را کالبد شناسی ریزبین (microanatomy) یا بافت شناسی (histology) گویند. بالاخره شناسایی بدن انسان در دوره جنینی ، جنین شناسی یا رویان شناسی embryology نامیده می شود. ولی واژه آناتومی یا کالبد شناسی ، در زبان فارسی ، بیشتر بیان کننده همان ماکروآناتومی است. بررسی عملی بدن انسان که روی جسد انجام می‌گیرد، کالبد شکافی یا تشریح خوانده میشود.
تاریخچه
اولین مطالعات مربوط به آناتومی ، توسط وسالیوس که یک آناتومیست فلمنگی قرن شانزدهم می‌باشد صورت گرفت. او توانست طرحهایی از قسمتهای مختلف بدن ، با چشم غیر مسلح رسم کند.
انواع آناتومی
امروزه آناتومی با یک صفت استفاده میشود که شاخه خاصی از آناتومی را بیان میکند. آناتومی عملی: بطور معمول از شناخت و درمان کلینیکی استفاده میشود مثل استفاده از علم آناتومی در اجرای یک آزمایش فیزیکی بر روی بدن.
آناتومی کلینیکی: مطالعه آناتومی وابسته به عمل دارو.
آناتومی مقایسه‌ای: مطالعه آناتومی ارگانیسمهای مختلف با کشیدن شباهتها و تفاوتها در رابطه با ساختار و عملکرد.
آناتومی عرضی: آناتومی‌ای که بدن را در خلاف جهت طرح بدن بررسی میکند.
آناتومی تکامل: مطالعه فرایندهای زیستی از لقاح تا تشکیل یک انسان بالغ. جنین شناسی نوعی از این است که بطور گسترده در رابطه با فرایندهای تکاملی که قبل از تولد اتفاق می‌افتد درگیر است.
آناتومی ماکروسکوپیک: مطالعه آناتومی با چشم غیر مسلح بر روی برشهایی از قسمتهای مختلف بدن.
آناتومی رادیوگرافیک: مطالعه آناتومی براساس تکنیکهای تصویرسازی مثلا تصویر برداری ، سی تی اسکن و اولتراسونوگرافی.
آناتومی منطقه‌ای: مطالعه آناتومی یک قسمت خاصی از بدن مثل قفسه سینه در این نوع همزمان همه سیستمهای زیستی مثل اسکلتی ، گردش خون و... و ارتباطات اعمال سیستمهای مختلف باهم و بطور همزمان در یک قسمت خاص از بدن مطالعه میشود.
آناتومی سطحی: آناتومی که مطالعه بر سطح خارجی بدن دارد که بخصوص در شناسایی و درمان مشکل کلینیکی مهم می‌باشد.
آناتومی مربوط به عمل جراحی: اجرا و مطالعه آناتومی بطوری که مربوط میشود به عمل جراحی که هدف آن ممکن است شناسایی یا درمان باشد.
آناتومی سیستمیک: مطالعه آناتومی بوسیله سیستمهای زیستی مثلا سیستم ماهیچه‌ای ، اسکلتی ، گردش خون و .. در این نوع یک سیستم زیستی بطور منفرد در کل بدن مطالعه میشود.
کاربردهای آناتومی
مقایسه آناتومی طبیعی یک انسان طبیعی با یک انسان بیمار و ارجاع بیماری به محل خاصی از بدن.
بررسی کلیه مراحل تکامل از زیگوت تا انسان بالغ.
استفاده از آناتومی در رده بندی موجودات مختلف.
استفاده از آناتومی در تعیین جنسیت جنین و ناهنجاریهای آن در سیستمهای مختلف.
آناتومی کالبدشناسی
یک شاخه از آناتومی به نام کالبد شناسی توصیفی می‌باشد که در آن بدن انسان را از جهت دارا بودن اعمال مشخصی به دستگاههای جداگانه تقسیم می‌کنند که با همدیگر ارتباط دارند. این دستگاهها به سه دسته عمده طبقه بندی می‌شوند.
دستگاههای تغذیه‌ای: این دستگاهها ، نیز شامل چند دستگاه است که عبارتند از: دستگاههای گوارش ، گردش خون ، تنفس ، ادراری و غدد مربوط به آنها.
دستگاههای تولید مثلی: این دستگاهها ، شامل دستگاه تناسلی مرد و زن می‌باشد که هر یک از یک عضو اصلی به نام بیضه (در مرد) و تخمدان (در زن) بوجود آمده‌اند. که سلولهای مخصوص تناسلی (اسپروماتوزوئید و اوول) را تولید می کند و نیز تعدادی مجاری و غدد وابسته که حرکات و ترکیب و رشد سلولهای مذکور را میسر می‌سازند.
اعصاب مغزی یا جمجمه ای به انگلیسی( Cranial nerves):
قسمتی از دستگاه عصبی محیطی هستند که از هسته‌های ساقه مغز منشاء می گیرند ( به جز عصب بویایی و بینایی). تعداد اعصاب مغزی، دوازده جفت است. به غیر از اعصاب بویایی و بینایی که در حقیقت قسمتی از دستگاه عصبی مرکزی هستند، بقیه آن ها همانند اعصاب نخاعی، جزئی از دستگاه عصبی محیطی به شمارمی آیند. در ارتباط با نخاع، 31 جفت عصب نخاعی از نخاع منشعب می شوند. از تفاوت‌های مهم این دو بخش دستگاه عصبی محیطی نسبت به هم، این است که در اعصاب مغزی برخلاف اعصاب نخاعی، تقسیم پیوسته و منظمی به ریشه‌های قدامی (پیشین) و خلفی (پسین) وجودندارد. این مسئله، بیشتر به علت تکامل و پیچیده تر بودن اعصاب مغزی در مقایسه با اعصاب نخاعی است. اعصاب مغزی، عملکرد حسی خالص یا حرکتی خالص و یا عملکرد حسی-حرکتی دارند. عصب بویایی و بینایی فقط حسی هستند، درحالی که اعصاب مغزی مربوط به حرکات چشم(زوج‌های 3،4،6)، زوج 11 و زیرزبانی(عصب دوازدهم) فقط نقش حرکتی دارند. برخی از این اعصاب، همانند زوج‌های 9،7،5 و 10 مختلط(حسی-حرکتی)هستند. عصب هشتم مغز، اساساً یک عصب حسی است که در تعادل بدن نیز نقش دارد.
تعداد اعصاب مغزی دوازده جفت است که به ترتیب عبارتنداز:
1-عصب بویایی (Olfactory nerve)
2- عصب بینایی(Optic nerve)
3- عصب حرکتی چشمی(Oculomotor nerve)
4- عصب قرقره ای(Trochlear nerve)
5- عصب سه شاخه(Trigeminal nerve)
6- عصب اشتقاقی(Abducens nerve)
7- عصب چهره ای(Facial nerve)
8- عصب دهلیزی هلزونی(Vestibulocochlear nerve)
9- عصب زبانی حلقی(Glossopharyngeal nerve)
10- عصب واگ(Vagus nerve)
11- عصب فرعی(Accessory nerve)
12- عصب زیرزبانی(Hypoglossal nerve)
عصب بویایی (زوج یکم) و بینایی (زوج دوم) فاقد هسته هستند، درحالی که بقیه اعصاب مغزی دارای یک یا چند هسته می باشند.
عصب بویایی (Olfactory nerve)
به نام زوج یکم شناخته میشود و همانند عصب بینایی فاقد هسته است. اطلاعات بویایی برخلاف پیام های سایر حواس، از هسته‌های تالاموس عبور نمی‌کنند. مسیر بویایی به قشر مغزیک طرفه است و هم چنین برخلاف بسیاری از راه های حسی دیگر که به طرف قشر مغز می روند، تقاطع نمی‌کنند. عصب بویایی، بسیار کوتاه است.
عصب بویایی جزیی از دستگاه بویایی می باشد که این دستگاه از قسمت های زیر تشکیل شده است:
اپی تلیوم بویایی.گیرنده‌های بویایی در این قسمت قرارمی گیرند. سلول های گیرنده‌های بویایی، فیبرهای عصب بویاییرا می سازند. این نورون ها، دوقطبی هستند و آکسون آن ها ازطریق استخوان اتمویید وارد جمجمه می شود و در نهایت به پیاز بویایی ختم می شوند.
پیاز بویایی.
مسیر بویایی که شامل راه بویایی و نوار بویایی است.
نواحی قشری بویایی در نیمکره‌های مغزی.
عصب بینایی (Optic nerve)
زوج دوم مربوط به عصب بینایی بوده که جزئی از دستگاه بینایی است. ازنظر بافت شناسی، فیبرهای عصب بینایی از لایه هشتم شبکیه به نام لایه سلول های گانگلیونمنشاء می گیرند. آکسون سلول های گانگلیون شبکیه که در لایه نهم قرارمی گیرند، عصب بینایی را می سازند. ازنظر رویان شناسی، شبکیه یک برآمدگی از مغز پیشین (قدامی) و عصب بینایی، ماده سفید مغز پیشین است.هر عصب بینایی، در حدود یک میلیون آکسون از نوع سلولهای گانگلیون شبکیه را انتقال می دهد. بسیاری از سلول های عصب بینایی در ناحیه کیاسمای بیناییتقاطع می کنند و به طرف مقابل می روند و در طرف مقابل، راه بیناییرا ایجادمی کنند. البته بسیاری دیگر از آکسون ها بدون تقاطع، در راه بینایی همان طرف سیرمی کنند. بعد از راه بینایی، حدود 90% فیبرهای عصب بینایی به هسته زانویی خارجیتالاموس وارد می شوند و بقیه به کالیکولوس فوقانیبرجستگی فوقانی) و هسته پره تکتالمغز میانی می روند.
فیبرهایی که وارد هسته زانویی خارجی تالاموس می شوند، در تالاموس با نورون های مربوطه سیناپس می دهند و ازطریق تشعشع بیناییبه "قشر بینایی اولیه" در لوب پس سری(Occipital lobe) می روند که ناحیه 17 برودمن نامیده می شود. "قشر بینایی ارتباطی" نیز در دستگاه بینایی نقش دارد و ناحیه 18 و 19 برودمن را شامل می شود. فیبرهای "قشر بینایی ارتباطی" به برجستگی فوقانی(کالیکولوس فوقانی) می روند که می تواند به هسته‌های اعصاب مغزی 4،3 و 6 از طریق برجستگی فوقانی جهت عمل عضلات چشم اثر گذارد. این مسیر(ارتباط قشر بینایی ارتباطی با برجستگی فوقانی)در تنگ کردن مردمک به هنگام نگاه کردن به یک شیء از نزدیک (بدون رفلکس نوری مردمکی) نیز شرکت می کند.
فیبرهایی از عصب بینایی که وارد دو برجستگی فوقانی از برجستگی‌های چهار گانه مغز میانی می شوند، بیشتر جهت چرخش چشم ها، سر و تنه نقش دارند. فیبرهایی که به هسته پره تکتال در مغز میانی می روند، ازطریق هسته پاراسمپاتیکی ادینگر-وستفال باعث تنگی مردمک ها به هنگام تاباندن نور می شوند (رفلکس نوری مردمک.
عصب حرکتی چشمی (Oculomotor nerve)
زوج سوم از اعصاب مغزی که فقط حرکتی است. این عصب به بسیاری از عضلات چشم عصب دهی می کند. رشته‌های پاراسمپاتیکی جهت تنگ کردن مردمک نیز ازطریق عصب سوم مغز انتقال می یابد. سومین عصب مغزی دو هسته در مغز میانی دارد:
هسته حرکتی چشمی(هسته اکولوموتور) جهت عضلات چشم
هسته ادینگر-وستفال جهت انقباض مردمک
عضلاتی که توسط زوج سوم مغزی عصب دهی می شوند:
رکتوس فوقانی جهت حرکت کره چشم به بالا
رکتوس تحتانی
رکتوس داخلی جهت حرکت کره چشم به داخل
مایل تحتانی
بالا برنده پلک فوقانی
عصب قرقره ای (Trochlear nerve)
زوج چهارم مغزی است که هسته آن به همین نام در مغز میانی قراردارد. این عصب، عضله مایل فوقانی مربوط به چشم را عصب رسانی می کند. وظیفه ی این عضله، چرخش کره چشم به سمت پایین و داخل است.
عصب سه شاخه (Trigeminal nerve)
این عصب زوج پنجم مغزی است که عملکرد حسی-حرکتی دارد. نواحی پوست صورت، دندان ها، گونه، چانه، غشاهای مخاطی دهان و بینی، حس درد زبان و قسمت پیشانی توسط عصب سه شاخه عصب دهی می شوند. هسته‌های عصب سه شاخه عبارتنداز:
هسته حرکتی عصب پنج (در پل مغزی
هسته حسی اصلی عصب پنج (در پل مغزی
هسته نخاعی عصب پنج (از پیاز نخاع تا قطعه C2 نخاع) که حسی است.
هسته مزانسفالیک عصب پنج در مغز میانی و ناحیه فوقانی پل مغزی) که در ارتباط با حس است.
آکسون های هسته حرکتی عصب پنج، به عضلات ذیل می روند که در عمل جویدن نقش دارند:
تمپورالیس
ماستر
پتریگویید خارجی
پتریگویید داخلی
عصب اشتقاقی (Abducens nerve)
زوج ششم مغزی است که هسته ای به نام ابدوسنس یا اشتقاقی در ناحیه ی پل مغزی دارد. عضله رکتوس خارجی ازطریق آن عصب می گیرد. عمل عضله رکتوس خارجی، حرکت کره چشم به خارج است.
عصب چهره ای (Facial nerve)
زوج هفتم را تشکیل می دهد که همانند زوج پنجم دارای شاخه‌های حسی-حرکتی است. عصب هفتم دارای چهار هسته است و نسبت به اعصاب محیطی دیگر، بیشتر درگیر می شود. آکسون‌های هسته حرکتی عصب چهره ای به عضلات صورت عصب رسانی می کنند. هسته حرکتی عصب هفتم در ناحیه پل مغزی قراردارد. عضلات دهان، بینی، پلک ها، ابروها، حرکت پوست سر و برخی از عضلات گردن توسط این عصب تغذیه می شوند. حس دو سوم پیشین زبان توسط عصب چهره ای تامین می گردد. عصب چهره ای، دارای فیبرهای پاراسمپاتیک جهت غدد اشکی، زیر فکی، زیر زبانی و مخاط بینی است.
فلج بل(Bell's palsy) که معمولاً شایع است، در آسیب های عصب هفتم ایجاد می شود. در این بیماری که به علت دیابت، تومورها و ... بروز می کند، عملکرد عضلات صورت سمت مبتلا با توجه به میزان آسیب، دچار اختلال می شود و به علت عملکرد صحیح عضلات در سمت سالم، چهره فرد نامتقارن می گردد.
عصب دهلیزی حلزونی (Vestibulocochlear nerve)
زوج هشتم از اعصاب مغزی است که خود از دو عصب تشکیل می گردد:
عصب شنوایی(Audiatory nerve) یا حلزونی(Cochlear)
عصب دهلیزی(Vestibular nerve)
عصب شنوایی در هسته کوکلئار-در ساقه مغز محل پیوند پل مغز با پیاز نخاع- ختم شده و در شنیدن نقش دارد. منطقه شنوایی در لوب گیجگاهی(تمپورال) قشر مغز قراردارد. منطقه شنوایی اولیه شامل نواحی 41 و 42 برودمن است و منطقه شنوایی ارتباطی در ناحیه 22 برودمن قراردارد. عصب دهلیزی به همراه عصب شنوایی بوده و در هسته وستیبولار ختم می شود. هسته وستیبولار در محل اتصال پل مغزی و پیاز نخاع قرارمی گیرد. عصب دهلیزی در تعادل و همچنین حرکات هماهنگ چشم ها در ارتباط با حرکات سر نقش دارد. از نشانه‌های آسیب عصب دهلیزی، سرگیجه، تهوع و نیستاگموس است.
عصب زبانی حلقی (Glossopharyngeal nerve)
این عصب،زوج نهم از میان دوازده جفت عصب مغزی است که دارای اعمال حسی و حرکتی است. عصب نهم ازنظر حسی، یک سوم پشتی زبان، مخاط حلق، شیپور استاش، لوزه‌ها و پرده صماخ را عصب دهی می کند. فیبرهای حرکتی از این عصب مغزی به نواحی کام نرم و گلو فرستاده می شود. هسته‌های زوج نهم در پیاز نخاع قراردارند که عبارتنداز:
هسته راه منزوی(جهت حس چشایی و عمومی
هسته آمبیگوس
هسته سالیواتوری تحتانی
عصب زبانی حلقی همانند عصب حرکتی چشمی(زوج سوم)، عصب چهره ای (زوج هفتم) و زوج دهم (عصب واگ) حاوی فیبرهای پاراسمپاتیک است. فیبرهای پاراسمپاتیک زوج نهم به غده بناگوشیمی روند.
عصب واگ (Vagus nerve)
دهمین زوج مغزی است که دارای فیبرهای حسی و حرکتی است. حدود ۷۵% فیبرهای پاراسمپاتیک، ازطریق عصب واگ انتقال می‌یابد. هسته‌های عصب واگ که در پیاز نخاع قراردارند عبارتنداز:
هسته آمبیگوس
هسته راه منزوی(جهت چشایی سطح اپیگلوت و حس عمومی
هسته خلفی واگ
بیشتر فیبرهای عصب واگ مربوط به فیبرهای آوران احشایی است. این فیبرها از نواحی دستگاه تنفس، گوارش و قوس آئورت می‌باشد که وارد هسته راه منزوی(هسته منزوی)می‌شوند. فیبرهای حرکتی عصب دهم، از هسته آمبیگوس منشاء می‌گیرد و به عضلات داخلی حنجره، حلق، قسمت فوقانی مری، عضله بالا برندهٔ کام و یک عضله خارجی حنجره بنام کریکوتیرویید می‌روند. تنظیم کشش تارهای صوتی مربوط به زوج دهم است، بنابراین در ضایعات آن ممکن است خشونت صدابروز کند. فیبرهای پاراسمپاتیک (جزء پیش عقده‌ای) عصب واگ، به قلب، قفسه سینه و دستگاه گوارش می‌روند.
عصب فرعی (Accessory nerve)
زوج یازدهم مغزی که فقط حرکتی است و شامل دو قسمت می باشد:
بخش مغزی به نام عصب فرعی جمجمه ای(Cranial accessory nerve)
بخش نخاعی به نام عصب فرعی نخاعی(Spinal accessory nerve)
عصب فرعی جمجمه ای از هسته آمبیگوس در پیاز نخاع منشاء می گیرد و ازطریق عصب واگ به عضلات داخلی حنجره و کام نرم می رود. عصب فرعی نخاعی از شاخ پیشین پنج قطعه(سگمان)فوقانی(C1-C5) نخاع، منشاء می گیرد و عضلات جناغی-چنبری-پستانیو ذوزنقه ایرا عصب دهی می کند. اگرچه اعصاب فرعی نخاعی و جمجمه ای در یک سانتیمتر اول، غلاف سخت شامه ای مشترکی دارند ولی هیچ گونه رشته ای بین آن دو مبادله نمی‌شود.
عصب زیر زبانی (Hypoglossal nerve)
این عصب، زوج دوازده مغزی است که فقط عملکرد حرکتی دارد. عصب زیرزبانی از هسته هیپوگلوسال در پیاز نخاع مبدا می گیرد و عضلات داخلی و خارجی زبان را عصب رسانی می کند.
صرع عارضه‌ای است که در آن بیمار دچار تشنج‌های متوالی میشود. تشنج به عنوان یک اختلال در تخلیه الکتریکی سلولهای عصبی مغز شناخته شده که موجب بروز مشکلاتی در فعالیت‌های عصبی، حرکتی و روانی فرد میگردد. انواع تشنج به ناحیه اولیه‌ی مغز که دچار اختلال شده بستگی دارد. صرع نوعی تشنج نیست و تنها به رخ دادن متوالی تشنج اطلاق میشود. اگر دلیل رخ دادن تشنج‌ها مشخص نباشد، صرع اولیه و یا صرع ایدیوپاتیک نام دارد که ویژگی‌های آن شامل موارد زیر می‌باشد:
بروز چند فعالیت غیر معمول الکتریکی در مغز موجب ایجاد تشنج‌ها میشود.
در اثر فعالیت‌های الکتریکی، ناحیه مشخصی از مغز متأثر میگردد که باعث نوع خاصی از تشنج میشود.
اگر تمامی نواحی مغز تحت تأثیر فعالیت‌های الکتریکی غیر معمول باشند، یک تشنج کلی ایجاد میشود. این بدین معناست که هوشیاری فرد از دست رفته و یا مختل میگردد. در این موارد معمولاً دست‌ها و پاها سخت شده و جهش دارند.
حین رخ دادن تشنج، نوعی خاصی از تشنج میتواند به نوع دیگری تبدیل شود. به طور مثال، یک تشنج میتواند به صورت نقطه‌ای یا پارشیال باشد و دست‌ها و پاها را تحت تأثیر قرار دهد و در ادامه فعالیت‌های ماهیچه‌ای در دیگر نواحی بدن گسترش می‌یابد و بدین ترتیب یک تشنج کلی رخ میدهد.
تشنج میتواند در اثر تب شدید در کودکان ایجاد شود که به عنوان صرع در نظر گرفته نمی‌شوند.
عوامل ایجادکننده صرع
افراد سالم ممکن است در شرایط خاص دچار تشنج شوند. اگر تشنج‌ها دلیل مشخصی داشته باشند، این عارضه به عنوان صرع ثانویه شناخته خواهد شد. برخی عوامل ایجاد کننده در ذیل آورده شده است:
وجود تومور
عدم توازن شیمیایی قند یا سدیم محلول در خون
صدمه به سر
استفاده از برخی مواد شیمیایی سمی و یا مصرف مواد مخدر
ترک الکل
سکته و خونریزی داخلی پس از آن
آسیب‌های حین تولد
علائم صرع
تشنج کلی: در این نوع تشنج تمامی نواحی مغز (قشرهای مغز) تحت تأثیر هستند.
• بیمار در ابتدای تشنج با صدای بلند گریه کرده و یا صدایی تولید میکند، برای چند لحظه بدنش سخت شده و در ادامه حرکات ریتمیک در دست‌ها و پاها رخ میدهد. در انتها و به صورت تدریجی از شدت حرکات کاسته میشود.
• معمولاً حین تشنج چشم‌ها باز است.
• بازگشت به هوشیاری تدریجی بوده و طی چند لحظه رخ میدهد.
• از دست دادن کنترل ادرار رایج است.
• اکثر بیماران پس از یک تشنج کلی برای مدتی گیج هستند.
تشنج‌های موضعی یا پارشیال: تنها بخشی از مغز تحت تأثیر قرار می‌گیرد که به ناحیه تحت تأثیر فعالیت‌های غیر معمول الکتریکی وابسته است.
• اگر ناحیه‌ای از مغز که مسئول کنترل حرکات دست است دچار اختلال گردد، تنها دست‌ها دچار حرکات ریتمیک یا جهش می‌شوند.
• اگر دیگر نواحی مغز تحت تأثیر قرار گیرد، علائم آن شامل احساسات غیر طبیعی و یا حرکات تکرار شونده است مانند بازی کردن با لباس و یا نشان دادن بیش از حد احساسات.
• در برخی مواقع طی یک تشنج پارشیال بیمار گیج به نظر می‌رسد. از لحاظ سطح هوشیاری، پزشکان معمولاً لغت پیچیده را برای این بیماران که بین هوشیاری کامل و عدم هوشیاری هستند، بکار می‌برند.
• نبود تشنج و یا بروز تشنج مختصر که در کودکان شایع‌تر است.
• نقص در هوشیاری که بیمار به صورت بی‌حرکت به نقطه‌ای خیره میشود.
• چشم‌ها به صورت تکرار شونده باز و بسته شده و یا حرکات خاصی به صورت تکرار شونده انجام میشود.
• معمولاً این نوع تشنج‌ها بسیار کوتاه هستند و در مدت چند ثانیه رخ می‌دهند. برخی بیماران در طول روز چندین مرتبه دچار این تشنج می‌شوند.
درمان
هدف از درمان عدم ایجاد تشنج، بدون بروز عارضه جانبی است. این هدف در بیش از 60% بیمارانی که داروهای ضد تشنج مصرف می‌کنند، تحقق می‌یابد. هر چند در بسیاری از بیماران موجب بروز عوارض جانبی شده و در برخی دیگر که دچار صرع مقاوم در برابر داروها هستند، تشنج متوقف نمی‌شود. مونوتراپی (تنها استفاده از یک نوع دارو) مهم است زیرا میتواند احتمال بروز عوارض جانبی را کاهش دهد و از تأثیر داروها بر روی یکدیگر جلوگیری کند. به علاوه مونوتراپی از پُلی‌تراپی ارزان‌تر خواهد بود.
درمان دارویی
عمده‌ترین درمان دارویی مصرف داروهای ضد تشنج است که انتخاب دارو به تشخیص دقیق سندرم صرع، مکانیزم پاتولوژیک آن، نوع تشنج و علائم خاص صرع بستگی دارد.
درمان جراحی
هر چند جراحی درون جمجمه دارای ریسک‌هایی است اما این ریسک‌ها با ریسک تشنج کنترل نشده برابری ندارد. یک بیمار کاندید برای جراحی باید از بی نتیجه بودن مصرف داروها مطمئن باشد و انتظار رود که تنها با انجام جراحی بهبود یابد. دو دسته اصلی جراحی مغز برای درمان صرع در نظر گرفته میشود: درمانی و تسکینی. معمول‌ترین روش تسکینی روش کالوسوتومی قدامی است که برای بیماران دارای تشنج‌های غیر قابل درمان آتونیک، مناسب است. در مقابل جراحی آمیگدالوهیپوکامپکتومی (Amygdalohippocampectomy)، از جراحی‌های درمانی می‌باشد.
این روش از قدامِ سر انجام میشود. تا زمانی که جسم پینه‌ای برش داده میشود از یک شانت کمری برای تخلیه مایع مغزی-نخاعی و دسترسی بهتر به ناحیه تحت عمل استفاده میگردد. یک برش U شکل در بخش قدامی جمجمه ایجاد شده و یک ناحیه از جمجمه به صورت فلاپ برداشته میشود. از این مرحله به بعد برای مشاهده ناحیه، از یک میکروسکوپ استفاده خواهد شد. بعد از برش، چسبیدگی‌های بین قشر و فالکس (Falx) به وسیله‌ی کوتر دو قطبی جدا می‌شوند و جسم پینه‌ای قابل مشاهده خواهد بود. در ادامه دو شریان پریکالوسال جدا شده و جسم پینه‌ای از خط میانی آن برش می‌خورد. برش به صورت عمقی بوده تا اینکه به کاووم سپتوم پلوسیدیم وارد میشود. به وسیله‌ی یک کوتر دو قطبی، جسم پینه‌ای بریده میشود. تاج، منقار و بدنه آن جدا شده و برداشتن آن از خلف ادامه پیدا میکند تا سپلینیوم سالم باقی بماند. در این مرحله شانت برداشته شده و شرایط طبیعی فشار مایع مغزی-نخاعی بازیابی میشود. غشای دورا بسته شده و در نهایت فلاپ برداشته و بسته میشود.
روشهای دسترسی مختلفی برای آمیگدالوهیپوکامپکتومی مطرح شده‌اند اما به طور نمونه روش ترانس کورتیکال شرح داده میشود. یک برش خطی در جمجمه ایجاد میشود. فاسیا تمپورال برش داده شده، از پری‌استئوم جدا شده و از طرفین باز میشود. با استفاده از نورونویگیشن (Neuronavigation)، برداشتن به سمت قطب تمپورال انجام می‌گیرد. برداشتن چین‌های قشری (Gyrus) پاراهیپوکامپال با برداشتن آنکوس (Uncus) و پیشرفت به میانه و خلف انجام می‌پذیرد. برای جلوگیری از آسیب به شریانی خلفی سریبرال باید سومین عصب جمجمه‌ای، ساقه‌ی مغز و مرز پیا سالم نگهداشته شوند. بعد از برداشتن چین‌های قشری پاراهیپوکامپال، برای حرکت به طرفین در فضای ایجاد شده، هیپوکامپس آزادتر میشود. برداشتن هیپوکامپال از قدام به خلف ادامه پیدا میکند. حفره ایجاد شده بازبینی میشود و در ادامه فرآیند انعقاد انجام می‌پذیرد. باز کننده‌های جمجمه برداشته شده و غشای دورا بسته میشود. فلاپ استخوانی نیز به محل خود در جمجمه بازگردانده میشود.
اختلال زبان و ارتباط در سکته مغزی شایع است و توسط گفتار درمان در تیم توانبخشی سکته مغزی درمان می شود.
آفازی ، اختلال در زبان است ولی ضایعات تیپیک که باعث آفازی می شوند درک مطلوب را تحت تاثیر قرار می دهند و استفاده از symbolicmaterial با هدف برقراری ارتباط معنی را مختل می کنند. معاینه زبان باید شامل بیان ، فهم زبانی ، نام بردن، خواندن، نوشتن، تکرار کردن باشد.
اگرچه زبان عملکردی است که مربوط به نیمکره چپ یا غالب است برخی عوامل ارتباطی مثل prosody )قواعد بدیعی ) تحت کنترل نیمکره غیر غالب است
آناتومی:
آفازی بروکا: ضایعه نزدیک اپرکولوم فرونتال(پیشانی) ، قدام به پره سنترال ژیروس به این ناحیه بروکا می گویند ویک ناحیه پره حرکتی است و نزدیک ناحیه حرکتی دهان از کورتکس اولیه حرکتی قرار دارد. در این آفازی درک به طور خفیف تاثیر گرفته و نقص در بیان وجود دارد ،نمی توان آن را نقص تنها ی حرکتی دانست.
آفازی ورنیکه: بخش خلفی فوقانی اولین ژیروس تمپورال نزدیک کورتکس اولیه شنوایی .
ضایعاتی که نزدیک ناحیه بروکا وورنیکه هستند ولی خود آنها را درگیر نمی کنند به ترتیب آفازی ترانس کورتیکال حرکتی و حسی نامیده می شوند.
Aprosodia: ضایعات اپرکولوم فرونتال در نیمکره راست یا غیر غالب. این فرد به صورت flat صحبت می کند و نمی تواند روی جملات مورد نظر استرس وارد کند . ولی آنها می توانند مطالب هیجانی گفتار دیگران را بشنوند و درک کنند .
آگنوزیا : نقص در ناحیه پیشانی پریتال است. نمی توانند prosody احساسی را در گفتار دیگران درک کنند ولی می توانند prosody را بدون اشکال بیان کنند.
آفازی conduction : اشکال در تکرار، آسیب فاسیکل قوسی ، فاسیکلی است که لوب تمپورال(گیجگاهی) را به فرونتال(پیشانی) وصل می کند. اشکال در خواندن (آلکسی) ، اشکال در نوشتن (آگرافی) یا قطع ارتباط ناحیه اولیه زبان با ناحیه اولیه بینایی است که به دلیل ضایعات موجود در ژیروس angular در محل اتصال لوب پس سری و تمپوروپریتال است.
Apraxia : نقص در انجام حرکات مهارتی بدون وجود نقص حرکتی، حسی یا شناختی است. اشکال در انجام کار های ساده مثل استفاده از قاشق ، شانه یا این کارها را به صورت زمخت انجام می دهند. اگر اشکال در زبان وجود داشته باشد تشخیص آپراکسی مشکل است چون معاینه کننده باید مطمئن باشد که فرد منظورش را می فهمد و دستور داده شده را درک کرده است . اشکال در انجام حرکت بای بای، hitch hiking درسکته نیمکره چپ رخ می دهد و اندام غیر فلج در چپ را درگیر می کند.
قطع right cortical association area از نیمکره چپ به دلیل آسیب فیبرهای ant callosal .در این حالت مغز راست نمی تواند تشخیص دهد که مغز چپ چه کاری می خواهد انجام دهد.
بیماران با سکته مغزی پریتال راست مشکل در لباس پوشیدن دارند اگر چه قدرت و انعطاف پذیری کافی را دارند. این آپراکسی لباس پوشیدن نام دارد ولی آپراکسی واقعی نیست زیرا نقص عملکرد مهارتی حرکتی نیست بلکه نقص درک فضایی spatical perception است که فرد نمی تواند استین ها و گردن لباس را پیدا کند.
مشابه این، بیماران آپراکسی ساختمانی ،،مشکل در کپی کردن تصاویر دارند که به دلیل نقص visuospatial در سکته های پریتال راست رخ میدهد.
انسان موجودی اجتماعی است که بسیاری از لحظات زندگیش را در تبادل اطلاعات، احساسات، اندیشه و انتظارات خود و دیگران می گذراند. برقراری ارتباط با افراد که به معنی انتقال یک پیام از فرستنده آن به گیرنده (ها) است، از راه های متنوعی صورت می گیرد. سخن گفتن یکی از کارآمدترین و در دسترس ترین ابزار ارتباطی انسان هاست. اما بسیاری از پیام ها از راه هایی همانند حالات چهره، حرکات بدن (مثل حرکت دست یا سر)، اشاره ها، آهنگ صدای گوینده و حتی زیروبمی صدا یا سرعت گفتار او منتقل می شوند. به قول شاعر:
انسان موجودی اجتماعی است که بسیاری از لحظات زندگیش را در تبادل اطلاعات، احساسات، اندیشه و انتظارات خود و دیگران می گذراند. برقراری ارتباط با افراد که به معنی انتقال یک پیام از فرستنده آن به گیرنده (ها) است، از راه های متنوعی صورت می گیرد. سخن گفتن یکی از کارآمدترین و در دسترس ترین ابزار ارتباطی انسان هاست. اما بسیاری از پیام ها از راه هایی همانند حالات چهره، حرکات بدن (مثل حرکت دست یا سر)، اشاره ها، آهنگ صدای گوینده و حتی زیروبمی صدا یا سرعت گفتار او منتقل می شوند. به قول شاعر: رنگ رخساره خبر می دهد از سر درون. شاید برای بسیاری از شما پیش آمده که احساس کرده اید آنچه فرد مقابل شما می گوید، نظر واقعی او نیست و و این از چهره اش پیداست. مثلا سعی می کند خودش را خونسرد نشان دهد در حالی که صورتش بر افروخته است، بدنش ناآرام و بی قرار است و در حین صحبت دائما تپق می زند! هرچند راه های غیر زبانی حجم وسیعی از اطلاعات را منتقل می کنند، اما به نظر نمی رسد کسی حاضر باشد از ارتباط زبانی چشم پوشی کند.
اگر بخواهیم نگاه دقیق تری به ارتباط زبانی داشته باشیم لازم است با دو مفهوم مهم آشنا شویم:
· زبان: زبان را می توان به عنوان یک رمزمشترک اجتماعی یا نظام قراردادی تعریف کردکه با استفاده از نمادهای قراردادی وترکیب قانونمند این نمادها با یکدیگر، برای نشان دادن مفاهیم، به کار گرفته می شود. مثلا بین افراد فارسی زبان یک قرارداد وجود دارد مبنی بر اینکه برای نام بردن از آنچه که موجب روشنی روز و تابش آفتاب میشود، از کلمه "خورشید" استفاده کنند. در تمام زبان ها از کنار هم قرار دادن کلمات ، جمله می سازند. چگونگی کنار هم بودن کلمه ها از قوانین خاصی پیروی می کنند که اگر رعایت نشوند، ممکن است جمله را از نظر دستوری و یا معنایی خراب کنند. مثلا: ترکیب « علی آمدند و برادرش» از نظر دستوری غلط است . چراکه ترتیب کلمات آن به هم ریخته است. اما جمله « سیب علی را خورد »، از نظر معنایی اشتباه است.
ارتباط زبانی ممکن است به شکل گفتاری و یا نوشتاری برقرار شود.
· گفتار شکل خاصی از ارتباط زبانی است که در آن از نشانه های آوایی قراردادی برای برقراری ارتباط استفاده می شود. گفتار یک پدیده اجتماعی و آموختنی است. پس اگر نوزادی به هر دلیلی از جامعه انسانی دور نگه داشته شود، و یا به قدر کافی در معرض گفتگو قرار نگیرد، سخن گفتن را اصلا یا به صورت کامل یاد نمی گیرد.
در هر ارتباطی یک فرد تلاش می کند تا منظور خود را از راه هایی که گفته شد به دیگران برساند. حال اگر کسی در فرستادن پیام خود و یا درک پیام های سایر افراد مشکلی داشته باشد، مشکوک به داشتن اختلال زبانی یا گفتاری است. تشخیص و درمان این اختلالات بر عهده آسیب شناسان گفتار و زبان ( متخصصین گفتاردرمانی) است.
آمار مطالب
آمار کاربران
کاربران آنلاین
آمار بازدید
.png)
عضویت سریع
